c (3697)

`

دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج
دانشکده کشاورزی
گروه علوم دامی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته تغذیه دام

عنوان پایان نامه :
اثر سطوح مختلف بذر سیاه‌دانه بر عملکرد رشد، برخی از فاکتورهای خونی و پاسخ ایمنی در بلدرچین

استاد راهنما:
دکتر برهان شکراللهی

استاد مشاور :
دکتر شاهین فکور

پژوهشگر :
بهزاد شریفی

1392

تقدیم به
روح پدرم،
که قطره قطره مرکب قلمم، یادگار عرق جبین اوست.
زحمات مادرم،
که محبت هایش همواره پر پروازم بوده است.
برادر و خواهرانم،
که هرگز از یادشان نمی کاهم.
و
همه کسانی که به من آموختند که هیچ نمی دانم.

سپاس خدای را که سخنوران، در ستودن او بمانند و شمارندگان، شمردن نعمت‌های او ندانند و کوشندگان، حق او را گزاردن نتوانند. و سلام و دورد بر محمّد و خاندان پاك او، طاهران معصوم، هم آنان که وجودمان وامدار وجودشان است؛
بدون شک جایگاه و منزلت معلم، اجّل از آن است که در مقام قدردانی از زحمات بی شائبه‌ی او، با زبان قاصر و دست ناتوان، چیزی بنگاریم.
اما از آنجایی که تجلیل از معلم، سپاس از انسانی است که هدف و غایت آفرینش را تامین می‌کند و سلامت امانت‌هایی را که به دستش سپرده‌اند، تضمین؛ بر حسب وظیفه و از باب ” من لم یشکر المنعم من المخلوقین لم یشکر اللَّه عزّ و جلّ” :
از استاد با کمالات و شایسته؛ جناب آقای دکتر برهان شکراللهی که در کمال سعه صدر، با حسن خلق و فروتنی، از هیچ کمکی در این عرصه بر من دریغ ننمودند و زحمت راهنمایی این پایان نامه را بر عهده گرفتند؛
از استاد صبور و با تقوا ، جناب آقای دکتر شاهین فکور ، که زحمت مشاوره این پایان نامه را در حالی متقبل شدند که بدون مساعدت ایشان، این پروژه به نتیجه مطلوب نمی‌رسید؛
و از استاد فرزانه و دلسوز؛ جناب آقای دکتر احمدی که زحمت داوری این پایان نامه را متقبل شدند؛ کمال تشکر و قدردانی را دارم.
از جناب آقای مهندس جمال آقداشی و خانواده آقای سلیمانی به خاطر کمک‌های بی دریغشان، تشکر و قدرداني ميکنم.
در پایان بر خود لازم می‌دانم از دوستان گرانقدرم آقایان مهندس خالد میرزایی، دکتر کلوندی ،مهندس فرخ نیا، سیف پناهی،رحیمی ، بهمنی، سهرابی و حسینی کمال تشکر و قدردانی را داشته باشم.
باشد که این خردترین، بخشی از زحمات آنان را سپاس گوید .

فهرست مطالب
عنوانصفحه
چکیده1
مقدمــه2
بررسی منابع8
2-1- طبقه بندی بلدرچین9
2-2- تاریخچه اهلی کردن بلدرچین ژاپنی10
2-3- پراکندگی و محل زیست11
2-4- ویژگی‌های عمومی بلدرچین11
2-5- اندازه و طول عمر بلدرچین12
2-6- افزودنی‌های غذایی غیر مغذی12
2-6-1- محرک رشد12
2-7-راه‌های استفاده از دارو13
2-7-1- درمان با آب13
2-7- 2-درمان همراه غذا14
2-7-3- درمان به وسیله تزریق14
2-7-4- درمان توسط آئروسل14
2-8- بررسی‌های انجام شده در زمینه استفاده بیش از حد دارو15
2-9- مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها در پرورش صنعتی دام و طیور16
2-10- باقی مانده‌های دارویی17
2-11- باقی مانده‌های دارویی در محصولات دامی خطر جدی سلامت انسان18
2-12- تاریخچه استفاده از گیاهان دارویی18
2-12-1- نقش‌های گیاهان دارویی و بر خورد با آن‌ها19
2-13-مواد موجود در گیاهان دارویی20
2-13-1- آلکالوئیدها20
2-13- 2-گلوکوزیدها21
2-13-3- ساپونین ها22
2-13-4- مواد تلخ23
2-13-5- تانن ها23
2-14- سیاه‌دانه23
2-14-1- معرفی سیاه‌دانه23
2-14-2- گیاه شناسی24
2-14-3- مصارف طبی و سنتی سیاه‌دانه25
2-14-4-استانداردهای بذری26
2-14-5- ارزش غذایی26
2-14-6- ترکیبات26
2-14-7- ماده مؤثره27
2-14-8-خواص دارویی27
2-14-9- اکولوژی27
2-15- کلیاتی در مورد سیستم ایمنی28
2-15-1- لزوم تقویت سیستم ایمنی30
2-16-نقش سیاه‌دانه در سیستم ایمنی30
2-17- مطالعات انجام شده روی سیاه‌دانه31
مواد و روش‌ها34
3-1- زمان و محل آزمایش35
3-2- آماده سازی سالن35
3-3-خرید مواد خوراکی و تنظیم جیره‌ها36
3-4- بلدرچین‌های مورد آزمایش37
3-5- اقدامات انجام شده در روز ورود بلدرچین‌های یک روزه37
3-6- مدیریت پرورش و تغذیه38
3-6-1-برنامه نوری، دما و رطوبت سالن38
3-7- فراسنجه‌های اندازه گیری شده38
3-7-1- خوراک مصرفی39
3-7-2- افزایش وزن39
3-7-3- ضریب تبدیل غذایی40
3-7-4- صفات لاشه40
3-7-5-اندازه گیری فاکتورهای خونی40
3-7-5-1- اندازه‌گیری متابولیت‌های سرم41
3-7-5-2-اندازهگیری غلظت هموگلوبین خون42
3-7-5-3- هماتوکریت42
3-7-5-4- شمارش گلبول‌های قرمز خون43
3-7-6 – روش انجام تیتر آنتی بادی SRBC43
3-8- مدل آماری و تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها44
نتایـــج45
4-1- صفات عملکرد46
4-1-1- مصرف خوراک هفتگی46
4-1-2- افزایش وزن هفتگی46
4-1-3- ضریب تبدیل غذایی48
4-2- پارامترهای بیو‌شیمیایی اندازه گیری شده سرم خون و فاکتورهای خونی51
4-3- بازده و وزن نسبی اجزای لاشه (28 روزگی)54
4-4- بازده و وزن نسبی اجزای لاشه (42 روزگی)55
4-9- SRBC56
بحث و نتیجه گیری58
5-1- صفات عملکرد59
5-1-1- مصرف خوراک59
5-1-2- افزایش وزن59
5-1-3- ضریب تبدیل غذایی60
5-2- پارامترهای بیو‌شیمیایی اندازه گیری شده سرم خون و فاکتورهای خونی61
5-2-1- کلسترول، تری گلیسرید،61
5-2-2 LDL، VLDL، HDL62
5-2-3- آلبومین و پروتئین تام62
5-2-4- گلبول‌های قرمز، هموگلوبین، هماتوکریت63
5-3- بازده و وزن نسبی اجزای لاشه64
5-5- SRBC64
5-6- نتیجه گیری65
5-7-پیشنهادات66
منابع و مأخذ:67
چکیده انگلیسی76

فهرست جدول‌ها
عنوانصفحه
جدول 2-1 : مشخصات عمومی و تولیدی بلدرچین ژاپنی……………………………………………………………………………12
جدول 3-1 : ترکیب جیره غذایی مورد استفاده در آزمایش ………………………………………………………………………….36
جدول3-2: ترکیب سیاه‌دانه مورد استفاده در آزمایش……………………………………………………………………………….37
جدول 4-1: اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جيره بلدرچين بر( مصرف غذا، افزایش وزن، ضریب تبدیل)در
دوره‌های پرورشی مختلف……………………………………………………………………………………………………………………… 50
جدول 4-2 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جيره بلدرچين بر فاکتورهای خونی و بیو‌شیمیایی سرم در
42روزگی …………………………………………………………………………………………………………………………………………….54
جدول 4-3 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جيره بلدرچين بر ( بازده لاشه، اندام‌های ایمنی و داخلی در
28 روزگی)…………………………………………………………………………………………………………………………………………..55
جدول 4-4 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جيره بلدرچين بر( بازده لاشه، اندام‌های ایمنی و داخلی در
42روزگی)……………………………………………………………………………………………………………………………………………57
جدول 4-5 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر SRBC هفته‌های مختلف بر بلدرچین……………………………………….57

فهرست شکل‌ها
عنوانصفحه
شکل 2-1- رده بندی بلدرچین9
شکل 2- 2 : تصویر شما تیک گیاه دارویی سیاه‌دانه و بذر سیاه‌دانه25

فهرست نمودارها
عنوانصفحه
نمودار 4-1 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جيره بلدرچين بر مصرف خوراک در 21- 0 روزگی46
نمودار 4-2 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جيره بلدرچين بر افزايش وزن در 21- 0 روزگی 47
نمودار 4-3 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جيره بلدرچين بر افزايش وزن در 42- 22 روزگی 47
نمودار 4-4 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جيره بلدرچين بر افزايش وزن در 42- 0 روزگی 48
نمودار 4-5 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جيره بلدرچين بر ضريب تبديل غذا در 21- 0 روزگی49
نمودار 4-6 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جيره بلدرچين بر ضريب تبديل غذا در 42- 22 روزگی49
نمودار 4-7 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه جيره بلدرچين بر ضريب تبديل غذا در 42- 0 روزگی50
نمودار 4-8 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر کلسترول خون بلدرچين در 42 روزگی52
نمودار 4-9 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر تري گلسريد خون بلدرچين در 42 روزگی52
نمودار 4-10 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر LDL خون بلدرچين در 42 روزگی53
نمودار 4-11 : اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر گلبول‌های قرمز خون بلدرچين در 42 روزگی53
نمودار 4-12: اثر سطوح مختلف سیاه‌دانه بر SRBC در بلدرچين در 42 روزگی……………………………..56

چکیده
هدف از انجام این پژوهش بررسی تأثیر سطوح مختلف بذر سیاه‌دانه بر عملکرد رشد، برخی از فاکتورهای خونی و پاسخ ایمنی در بلدرچین بود. بدین منظور 240 قطعه بلدرچین یک روزه در 4 تيمار و 4 تكرار و 15قطعه بلدرچین در هر تكرار در قالب طرح کاملاً تصادفي توزیع شدند. گروههای آزمایشی شامل تیمار شاهد(جیره پایه+0% سیاه‌دانه)، تیمار یک (جیره پایه+5/0% سیاه‌دانه)، تیمار دو (جیره پایه+1% سیاه‌دانه)، تیمار سه (جیره پایه+5/1% سیاه‌دانه) و پس از آنالیز سیاه‌دانه جیره مطابق با NRC سال1994 تنظیم شد. طول دوره آزمایش 6 هفته بود. مصرف خوراک، افزایش وزن و ضریب تبدیل خوراک در پایان هر هفته اندازه گیری شد. و در پایان دوره برای اندازه گیری فاکتورهای خونی از هر تکرار دو بلدرچین برای خون گیری انتخاب گردید، برای اندازه گیری پاسخ ایمنی علیهSRBC روزهای 14 و 28 خون گوسفندی به صورت عضلانی تزریق گردید 7 و 14 روز پس از تزریق خون گیری از دو بلدرچین انجام شد در روزهای 28 و 42 از هر تیمار 2 قطعه بلدرچین برای اندازه گیری بازده لاشه و اندام‌های ایمنی انتخاب شد. 21 – 0 روزگی تیمار 3 نسبت به سایر تیمارها مصرف خوراک بیشتری داشت و تفاوت معنی داری را نشان داد (05/0 ≥ p)، تیمار 2 بیشترین افزایش وزن و بهترین ضریب تبدیل را نسبت به سایر تیمارها نشان داد (05/0 ≥ p)، تیمار شاهد بیشترین میزان LDL، کلسترول و تری گلسرید را داشت (05/0 ≥ p)، تیمارهای 2و 3 به طور معنی داری بیشترین میزان گلبول‌های قرمز را نسبت به تیمار شاهد داشتند (05/0 ≥ p)، درصد بورس نسبت به وزن زنده در 42 روزگی تیمار شاهد نسبت به سایر تیمارها تفاوت معنی داری داشت (05/0 ≥ p)، تیمار 3 در نسبت بیضه در نرها نسبت به سایر تیمارها تفاوت معنی داری داشت (05/0 ≥ p)، میزان پاسخ ایمنی علیه SRBC در هفته ششم تیمار 2 با سایر تیمارها تفاوت معنی داری داشت (05/0 ≥ p)، تفاوت بین تیمارها از لحاظ (HDL،VLDL ، آلبومین، پروتئین کل، هموگلوبین، هماتوکریت، بازده لاشه، سینه، ران‌ها، کبد، طحال، سنگدان، قلب، چربی بطنی) تفاوت معنی داری نبود (05/0 ≥ p).
واژه‌های کلیدی: سیاه‌دانه، عملکرد تولیدی، فاکتورهای خونی، ایمنی، بازده لاشه، بلدرچین

فصل اول:
مقدمــه

دسترسی مطمئن به منابع غذایی مورد نیاز جوامع بشری به صورت یک ضرورت اجتناب ناپذیر در آمده است. وضعیت تولید مواد غذایی در دنیای امروز به خصوص در کشورهای در حال توسعه یکی از مسائل مهم اقتصادی به شمار می‌رود و بر اساس برخی پیش بینی‌ها این مسئله در آینده نزدیک ممکن است مشکلات اجتماعی را به همراه داشته باشد. افزایش روز افزون جمعیت دنیا به ویژه در کشورهای فقیر مهم‌ترین دلیل این امر می‌باشد (6). بیشتر کشورهای در حال توسعه غذای مورد نیاز جمعیت خود را به سختی تأمین می‌کنند و بخش عظیمی از جمعیت انسانی جهان از سوء تغذیه رنج می‌برند (57). نیاز به پروتئین از مسائل پیش روی تغذیه انسان می‌باشد و اهمیت آن در رشد و سلامت کاملاً روشن می‌باشد. با افزايش جمعيت جهان، نياز بشر به مواد پروتئيني روز به روز افزايش يافته است. اين مسئله سبب شده که بسياري از حيوانات را که گوشت آن‌ها براي مصرف انسان مناسب است، به صورت اهلي درآورده و با پرورش صنعتي آن‌ها بخشي از احتياجات پروتئینی انسان برطرف گردد، امروزه با توجه به افزایش روز افزون جمعیت و لزوم تأمین مواد غذایی، بهبود راندمان تولید سبب می‌شود تا سطح تغذیه مردم جهان به تدریج بهبود یابد (7). صنعت طیور نقش عمده‌ای در این توسعه و بهبود خواهد داشت. بنابراین یکی از اهداف اصلی در این صنعت، بهبود راندمان تولید با حداقل هزینه است. از آن جا که بخش تغذیه در این صنعت قسمت اعظم هزینه‌ها را به خود اختصاص می‌دهد، لذا تلاش در جهت بهبود کار آیی، استفاده از مواد مغذي در جیره امري ضروري و قابل توجه می‌باشد (11). دانشمندان در اکثر نقاط جهان فعالیت‌های مستمري را جهت رفع اين نيازها آغاز کرده‌اند. از جمله اين فعاليت‌ها که از سال‌ها پيش شروع شده است اهلي کردن، پرورش و اصلاح بعضي از گونه‌های پرندگان وحشي می‌باشد. به عنوان مثال توسعه صنعت بلدرچين در استونیا از زمان ورود تخم بلدرچين به آنجا در سال 1976 آغاز گشت و روي خصوصيات مورفولوژيکي بلدرچین و تحقیق در مورد گله‌های پر تولید و مقاوم در این کشور بررسی و مطالعه گرديد (2). در اين ارتباط پرورش بلدرچين در اوايل قرن بيستم توسط دامپروران از اهميت خاصي برخوردار شد. از آن جا که سلامتي، پويايي و شکوفايي استعدادهاي افراد هر جامعه، در گرو تغذيه صحيح و کافي، به ويژه بخش پروتئين حيواني افراد آن جامعه است. لذا براي تأمین پروتئين حيواني توسعه هر چه بیشتر دامپروري، به ويژه صنعت پرورش طيور و ساير پرندگان از جمله بلدرچين ضرورت انکار ناپذيري پيدا می‌کند (3). مطالعه روي بلدرچين به عنوان يک پرنده به دلايل متعددي می‌تواند جنبه بنيادي يا کاربردي پيدا کند. هم اکنون از بلدرچين به عنوان حيوان آزمايشگاهي در سطح گسترده استفاده می‌شود. و مزاياي فراوان ديگري نيز سبب اهميت پرورش بلدرچين شده است. بلدرچين با داشتن خصوصيات مناسب جثه کوچک، رشد سريع، بلوغ زودرس، توليد بالاي تخم، فاصله کوتاه تخم گذاري حدود ٢٠ ساعت، فاصله کوتاه ايجاد نسل، نیاز کم به محيط پرورشي از نظر مساحت، نياز به غذاي کم، مقاومت به شوري جيره تا حد ٣ درصد نمک دوره انکوباسيون کوتاه، مقاومت به بسياري از بيماري‌های متداول جوجه‌های گوشتي، کيفيت بالاي گوشت و تخم، قيمت بالاي توليدات، هزينه کم مواد غذايي و درمان، و بازگشت سريع سرمايه و … به عنوان پرنده‌ای با ارزش اقتصادي شناخته شده و هم اکنون در بسياري از کشورهاي جهان پرورش داده می‌شود. و تحقيقات گسترده‌ای بر روی آن در حال انجام می‌باشد (80). اولين بار پرورش صنعتي اين پرنده در استان تهران در محل ماهي سراي کرج توسط دکتر معتمد انجام شد. سپس دکتر رادي ميبدي در يزد اقدام به پرورش بلدرچين به صورت صنعتي نمود. به دنبال آن در شهر‌های مختلف کشور از جمله تبريز، مشهد، قم، کرج و ديگر نواحي پرورش بلدرچين در واحد‌ها‌ی صنعتي کوچک و بزرگ رواج یافت (2).
وجود ويژگي‌های مناسب سبب شده تا بلدرچين به عنوان يک پرنده مطلوب نزد کشاورزان و پرورش دهندگان تلقي شده و علا قمند ان زيادي به پرورش صنعتي اين پرنده روي آورند ( 2).
پرورش بلدرچین امروزه جایگاه خاصی در صنعت پرورش طیور پیدا کرده است و با توجه به تقاضاي مردم، پرورش آن رو به گسترش است. بلدرچین و جوجه‌های گوشتی جزء پرندگانی هستند که از رشد سریعی برخوردارند. این پرندگان در طی دوره پرورش با عوامل استرس‌زای مختلفی مواجه می‌شوند و این استرس‌ها باعث تغییر در هورمون‌ها، کاهش خوراك مصرفی، تغییر در متابولیسم مواد مغذي و تضعیف سیستم ایمنی می‌شود. از راهکارهای توفیق در صنعت پرورش طیور تغذیه مناسب است که از جهات مختلف مورد توجه بوده، از جمله می‌توان به ارتباط تغذیه با رشد و ارتقاء ایمنی اشاره نمود (80). در این راستا شرایط تغذیه‌ای، اعمال ایمونولوژی و پاسخ به عوامل عفونی را در میزبان تحت تأثیر قرار می‌دهد و بر عکس، بیماری‌های عفونی حاد یا مزمن نیز اثر زیان باری بر شرایط تغذیه‌ای خواهد گذاشت. در مورد کنترل، پیشگیری مهم‌تر از درمان است. زیرا اولاً درمان در جایگاه‌های بزرگ مشکل بوده و ثانیاً هزینه‌های آن زیاد است. در حالی که پیشگیری بیماری‌ها آسان‌تر و هزینه آن کمتر است. از این رو باید تدابیری اتخاذ نمود که به جای درمان، مسئله پیشگیری از بیماری‌ها را مد نظر قرار داد. برای پیشگیری از بروز بیماری‌ها و بالا بردن مقاومت، روش‌های متعددی وجود دارد از جمله واکسیناسیون، استفاده از آنتی بیوتیک ها و غیره که هر یک از این روش‌ها علی رغم ارتقاء عملکرد سیستم ایمنی معایبی مانند ایجاد مقاومت میکروارگانیسم ها نسبت به آنتی بیو تیک ها دارند و مدت زمان مصرف آنتی بیوتیک ها و فاصله آخرین مرحله استفاده از آن‌ها تا زمانی که طیور به کشتار گاه منتقل می‌شوند، می‌بایست مورد بررسی قرار گیرد و حتی در صورت رعایت همه موارد، احتمال بروز عوارض جانبی ناشی از باقی ماندن این مواد در لاشه و در بدن افرادی که از این محصولات خصوصاً به مقدار زیاد در رژیم غذایی خود استفاده می‌کنند، وجود دارد. در نتیجه نگرانی‌های ناشی از اثرات نامطلوب مصرف زیاد آنتی بیوتیک ها در تغذیه طیور روز به روز در حال گسترش است (46).
در دهه‌های اخیر جهت بالا بردن بازده تولیدی دام و طیور از ترکیباتی به عنوان افزودنی‌های غذایی و محرک رشد که در دسترسی مواد مغذی جیره و بهبود رشد استفاده شده است، که از جمله این ترکیبات آنتی بیوتیک های محرک رشد بوده که به طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند ولی با توجه به اثرات مضر استفاده از آنتی بیوتیک های و محدود بودن استفاده از آن‌ها، متخصصین تغذیه دام و طیور در پی جایگزینی برای این ترکیبات هستند. از سال 2006 در اروپا کاربرد هر نوع آنتی بیوتیکی به عنوان محرک رشد در جیره دام و طیور ممنوع گردید (91).
حذف آنتی بیوتیک ها از جیره دام و طیور به عنوان محرک رشد به دلایل مختلفی بود که مهم‌ترین آن‌ها ایجاد میکروارگانیسم های مقاوم به آنتی بیوتیک ها، مخفی شدن عفونت‌های موجود، مسمومیت دارویی و بقایای آنتی بیوتیکی در محصولات می‌باشد (7). با توقف استفاده از آنتی بیوتیک ها، افزایش بیماری و کاهش تولید به کرات در جوجه‌های گوشتی مشاهده شد (38). همچنین چنانچه یک ترکیب ضد میکروبی برای مدت طولانی استفاده شود، برخی از باکتری‌ها نسبت به آن مقاوم خواهند شد و لذا در بدن پرنده تکثیر می‌یابند. به همین دلیل محرک‌های رشد با منشأ غذایی در طی زمان طولانی کم اثرتر می شوند. ممکن است آنتی بیوتیک های مختلف به طور هم‌زمان و یا به صورت متناوب در جیره پرندگان استفاده شوند. همچنین به علت نگرانی‌ها از انتقال عامل مقاومت از یک میکروب به میکروب دیگر نگران کننده است به دلیل وجود نگرانی‌ها در مورد عوارض جانبی داروهای شیمیایی و کاهش اثرات آن‌ها در مدت زمان طولانی و همچنین کارایی بیشتر داروهای مشتق شده از گیاهان دارویی در درمان بیماری‌ها نسبت به داروهای شیمیایی باعث افزایش میل به استفاده از گیاهان دارویی به عنوان جایگزین مناسب در درمان بیماری‌ها شده است (10). نتایج پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهد مصرف جایگزین آنتی بیوتیک ها از جمله گیاهان دارویی، پروبیوتیک ها و اسیدهای ارگانیک می‌تواند باعث بهبود عملکرد طیور از جمله بهبود مصرف خوراک، افزایش وزن، ضریب تبدیل و کاهش شمار باکتری‌های مضر دستگاه گوارش شود. کارائی این جایگزین‌ها قابل رقابت و مقایسه با آنتی بیوتیک های محرک رشد می‌باشد (69). گیاهان داروئی ترکیبات گیاهی می‌باشد که به واسطه فعالیت ضد میکروبیشان شناخته شده‌اند. داروهای گیاهی به عنوان درمان جایگزین با عوارض کمتر و خواص متعدد و در برخی موارد به عنوان تنها درمان موثر در درمان بیماری‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. از جمله این گیاهان، گیاه سیاه‌دانه است که تاریخچه غنی طبی و مذهبی دارد. سیاه‌دانه از زمان‌های قدیم به عنوان یک گیاه دارویی و ادویه‌ی مورد استفاده قرار می‌گرفته است. این گیاه بومی اروپای جنوبی، آفریقای شمالی و آسیاست؛ و در ایران سیاه‌دانه در نقاط مختلف به عمل می‌آید. بذر گیاه سیاه‌دانه که به سیاه‌دانه معروف است توسط مصرهای باستانی و پزشکان یونانی برای درمان سردرد، اسم، آلرژی و سیستم ایمنی مورد استفاده قرار می‌گرفته است (56). این گیاه یکی از قدیمی‌ترین گیاهان اهلی شناخته شده است که دانه‌های آن در مقبره تو تن خامون1 یافت شده است و دانه این گیاه به عنوان چاشنی و در طب سنتی در طول تاریخ و در فرهنگ‌های مختلف استفاده می‌شده است (31). از این گیاه به طور گسترده در طب سنتی استفاده شده (85)؛ و حاوی مواد شیمیایی مفید و دارای ارزش درمانی بالا است (32).
دانه گیاه سیاه‌دانه توسط مصری‌های باستان و پزشکان یونانی برای درمان بسیاری از بیماری‌ها مورد استفاده قرار گرفته شده است (81). پزشکی مسلمان دانه‌های سیاه‌دانه را به عنوان یک دارو برای سرما خوردگی و بسیاری از بیماری‌های دیگر در نظر گرفته است. به عنوان مثال در یکی از کتاب‌های مسلمانان گفته شده است که سیاه‌دانه درمان هر دردی به جز مرگ می‌باشد (31). در ایران از دانه‌ی این گیاه به عنوان چاشنی در نان، ماست، ترشی و پنیر استفاده می‌شود (47). مواد مختلفی از دانه سیاه‌دانه استخراج شده است (41). تایموکینون2، تایموهیدروکینون3، تیمول4 و کارواکرول5 از مواد مؤثره مهم در عصاره آبی دانه این گیاه می‌باشند (71) که جزء گروه مهمی از متابولیک های ثانویه یعنی ترپن ها6 می‌باشند (32). تایموکینون از ترکیبات اصلی بذر گیاه سیاه‌دانه است و اثرات درمانی بسیار زیادی به این ماده نسبت داده شده است (29).
در سال‌های اخیر دانه‌های گیاه سیاه‌دانه مورد تحقیقات وسیع فارماکولوژیک بوده است. این مطالعات دامنه وسیعی از اثرات مانند ضد باکتری (43)، ضد تومور (39)، ضد التهاب (53)، مسکن (61)، کاهنده قند خون (27)، شل کننده عضلات صاف، سیتوتوکسیک و محرک ایمنی (30) را نشان می‌دهد.
خواص گیاه دارویی سیاه‌دانه به علت ترکیبات و مواد تشکیل دهنده آن می‌باشد مطالعات نشان می‌دهد که سیاه‌دانه موجب بهبود مصرف خوراک، عملکرد رشد و سیستم ایمنی می‌شود (84)؟ بنابراین هدف از این پژوهش بررسی تأثیر سطوح مختلف بذر سیاه‌دانه بر عملکرد رشد، خصوصیات و بازده لاشه، برخی از فاکتورهای خونی و پاسخ ایمنی در بلدرچین ژاپنی می‌باشد.

فصل دوم:
بررسی منابع

2-1- طبقه بندی بلدرچین
بلدرچین (ژاپنی) در راسته گالیفورم و در خانواده فازیانیده و همراه با کبک و قرقاول در یک گروه قرار دارد، در مورد رده بندی این پرونده نظریات متفاوتی وجود دارد. شکل 2-1 نشان دهنده‌ی رده بندی بلدرچین است.
Aves (Bird)
رده Galliformes (Game Birds and fowl)
راسته Phasianidae
Tetraonidae
خانواده quail Partridgs Pheasants Capercaillie Ptarmigan Grouse زیر خانواده
شکل 2-1- رده بندی بلدرچین (کاتی، 1998)

در جنس بلدرچین 13 گونه وجود دارد که کلیه نژادهای موجود از گونه‌ی کوترنیکس7 می‌باشند. در این گونه دو نوع بلدرچین وحشی به نام‌های اروپایی یا نوع معمولی و اروپا-آسیایی شناخته شده است. این احتمال وجود دار که منشا گروه دوم از گروه اول باشد. بلدرچین ژاپنی8 یک نژاد وحشی است و وزن آن سنگین‌تر از بقیه سویه‌های این نژاد است. سابقه اهلی شدن بلدرچین ژاپنی بسیار طولانی است و از قرن 12 میلادی به عنوان یک پرنده آواز خوان مورد توجه بوده است این سویه بلدرچین از گروه بلدرچین‌های موجود در کشتزارها حاصل شده است. باقیمانده اسکلت بلدرچین در قسمت‌های فوقانی تخته سنگ‌های غار پلییستوسین در بریتانیا مشاهده شده است. همچنین استفاده قوم یهود از گوشت بلدرچین در یک نسخه اسپانیایی مربوط به قرن یازدهم که در کتابخانه واتیکان حفظ می‌شود، ذکر شده است. در یونان باستان بلدرچین به عنوان یک پرنده قفسی توسط افراد علاقه مند برای جنگ دادن و یا برای مصرف گوشت پرورش داده می‌شد (59).
2-2- تاریخچه اهلی کردن بلدرچین ژاپنی
شروع پرورش بلدرچین در ژاپن، قرن یازدهم است که به صورت اهلی از کشور چین وارد می‌شد. در ابتدا هدف از پرورش و نگهداری بلدرچین، به عنوان یک پرنده آواز خوان بود و از آن برای شرکت در مسابقات آواز خوانی استفاده می‌شد. بلدرچین تجاری امروزی نیز در فاصله سال‌های 1910 تا 1941 از لا ین‌های بلدرچین آواز خوان به وجود آمد و از همان زمان انتخاب برای گوشت و تخم در بلدرچین آغاز شد. در طول جنگ جهانی دوم جمعیت هر دو گروه بلدرچین (آواز خوان و تجاری) به شدت کاهش یافت. بعد از جنگ، بخش بلدرچین ژاپنی از معدودی بلدرچین موجود در کشورهایی مثل کره، چین و تایوان و هم چنین نوع وحشی موجود در طبیعت رونق گرفت. لا ین‌های بلدرچین ژاپنی موجود در آمریکا و اروپا نیز بعد جنگ جهانی دوم از این جمعیت حاصل شده‌اند (59).
در حال حاضر با توجه به محدودیت مراتع کشور، تهیه گوشت قرمز از پرورش گاو و گوسفند با مشکلاتی مواجه است. این مسئله موجب شده است که انسان‌ها برای دغدغه‌های تا مین پروتئین مورد نیاز خود اقدام به اهلی کردن پرندگان حلال گوشت کنند و با پرورش صنعتی آن‌ها بخشی از احتیاجات پروتئینی خود را برطرف سازند. پرورش بلدرچین امروزه جایگاه خاصی در صنعت پرورش طیور پیدا کرده که با توجه به افزایش تقاضای مردم برای مصرف گوشت و تخم بلدرچین و اقتصادی بودن آن از نظر تولید، پیش بینی می‌شود در آینده توسعه بیشتری پیدا کند (8).

2-3- پراکندگی و محل زیست
به طور کلی بلدرچین‌ها در تابستان زیاد دیده می‌شوند. معدودی از آن‌ها در زمستان در زمین‌های کم ارتفاع سراسر ایران باقی می‌مانند. رشد بلدرچین بومی آسیا (Coturnix coturnix) سریع بوده و آب و هوای معتدل برای آن‌ها مناسب بوده است. بنابراین بین المدارین منطقه مناسبی برای زندگی آن‌ها می‌باشد. نوع وحشی بلدرچین که در طبیعت زندگی می‌کند مهاجر است و زمستان را در شمال آفریقا، در بیابان و دشت‌های سبز و خرم سپری و در تابستان با پرواز در امتداد دریای مدیترانه به اروپا مهاجرت می‌کند. در دشت‌ها و سبزه زارهای ایران، بلدرچین‌های وحشی به وفور یافت می‌شوند (8).
2-4- ویژگی‌های عمومی بلدرچین
اصولاً بلدرچین‌ها پرندگانی پر طاقت، نیرومند و مقاوم می‌باشند و می‌توانند در مناطقی با آب و هوای گوناگون رشد و تولید مثل کنند. این توانایی ناشی از قدرت سازگاری زیاد آن‌ها با شرایط گوناگون محیطی می‌باشد. بلدرچین دارای مقاومت خوبی نسبت به شرایط نامساعد محیطی بوده و در محیط‌های مختلف به راحتی سازگار می‌شود. این پرندگان سریع رشد می‌کنند. سن بلوغ در این پرندگان کم بوده و در سن 2-15/1 ماهگی بلوغ جنسی در آن‌ها کامل می‌شود در این هنگام وزن پرنده نر در حدود 180 تا 200 گرم و وزن پرنده ماده در حدود 200 تا 250 گرم می‌باشد. البته وزن پرنده بر اساس نوع، نژاد و روش پرورش می‌تواند با اعداد ارائه شده متفاوت باشد. این پرنده پس از بلوغ جنسی حدود 8 تا 10 ماه تخمگذاری می‌کند و میانگین تعداد تخم در این مدت 200 تا 250 عدد است. ویژگی‌های عمومی بلدرچین در جدول 2-1 نشان داده شده است (8).

جدول 2-1 : مشخصات عمومی و تولیدی بلدرچین ژاپنی
معیار میانگین واحد دمای محیطی مورد نیاز 39-24 درجه سانتی‌گراد رطوبت محیطی مورد نیاز 70-45 درصد متوسط مصرف خوراک 30-25 گرم در روز تعداد کروموزوم‌ها 78 n2 دوره جوجه کشی 18-17 روز سن بلوغ جنسی 50-35 روز دوره تخم گذاری 8-6 ماه سن شروع تخم گذاری 6-5 هفته حداکثر تولید تخم در یک سال 280-150 عدد نطفه داری 85-75 درصد
2-5- اندازه و طول عمر بلدرچین
جثه بلدرچین در نژادهای مختلف متفاوت است. بزرگ‌ترین جثه متعلق به نژاد9 از گروه10 و کوچک‌ترین آن‌ها نژاد بلدرچین چینی از گروه11 می‌باشد. اطلاعات کمی در مورد طول عمر این پرنده وجود دارد. برخی از گزارشات طول عمر بلدرچین را حدود 10 سال ذکر کرده‌اند اما طول عمر اقتصادی آن حدود یک سال است (8).
2-6- افزودنی‌های غذایی غیر مغذی
2-6-1- محرک رشد
جیره برای جوجه‌های گوشتی باید به صورتی آماده گردد که علاوه بر داشتن حداقل هزینه، حاوی مواد مغذی مورد نیاز برای ایجاد حداکثر رشد و بهترین ضریب تبدیل غذایی باشد. به منظور اطمینان از مصرف، هضم، عدم تخریب، جذب و انتقال مواد مغذی به سلول‌های بدن، علاوه بر غلظت‌های مناسب و متعادل مواد مغذی، بعضی افزودنی‌های غذایی غیر مغذی نیز به جیره اضافه می‌شود. بقیه افزودنی‌ها به منظور تغییر در سوخت و ساز مرغ و جهت رشد بهتر و تولید محصول نهایی با قیمت کمتر مورد استفاده قرار گرفته‌اند (5).
یک محرک رشد، ماده‌ای است که اگر به مدت طولانی و در مقادیری کمتر از دز درمانی به جیره دام و طیور اضافه شود باعث افزایش، عواید اقتصادی از طریق دخالت در یکی از سه شاخص تولیدی زیر می‌گردد:
1- میزان رشد و ضریب تبدیل غذایی
2-میزان مرگ و میر
3-میزان ابتلا به بیماری‌ها
اساساً موادی که بدین منظور به کار گرفته می‌شوند باید یکی از این دو نقش (و در بعضی موارد هر دو نقش) را ایفا نمایند:
1- بالا بردن کارائی از طریق افزایش میزان رشد یا بهبود ضریب تبدیل غذایی در حیواناتی که از نظر بالینی سالم بوده و غذای کافی دریافت می‌دارند.
2-حفظ سلامتی حیوان در برابر استرس‌های محیطی و توانایی مبارزه در برابر تهاجم میکروب‌ها در سیستم‌های نوین دامپروری به ویژه سیستم‌های پرورش متراکم (18).
2-7-راه‌های استفاده از دارو
روش عمده تجویز دارو در طیور از راه غذا و آب می‌باشد، تزریق و تجویز از طریق آئروسل نیز گاهی انجام می‌شود (40).
2-7-1- درمان با آب
درمان با آب به دلیل سهولت انجام آن و نیز موثر بودن بیشتر دارو انجام می‌شود. بدین منظور دارو در آب حل و به صورت محلول در می‌آید این روش تجویز بسیار ساده است و وسایل مورد نیاز در دسترس می‌باشند در مناطق با آب و هوای معتدل مصرف آب در طیور نسبت به غذا 5/2 برابر است لذا از این طریق دارو نسبتاً سریع دریافت شده و مقدار آن نیز بالا خواهد بود.
2-7- 2-درمان همراه غذا
داروهای غیر محلول باید همراه با غذا تجویز شوند، از معایب تجویز دارو همراه غذا نیاز به غلظت بالای دارو است که به علت اختلالی است که مواد معدنی و آلی موجود در جیره غذایی در جذب دارو ایجاد می‌کنند اما نظر به معین بودن مقدار مصرف غذا در مقایسه آب در هنگام درمان همراه آب تعیین مقدار دارو راحت‌تر انجام می‌شود که هم باعث صرفه جویی در مصرف دارو شده و هم از عوارض آن جلوگیری می‌کند ولی باید توجه داشت در بیماری‌هایی که به علت وجود تب و عوارض گوارشی مصرف غذا کاهش یافته یا قطع می‌شود راه غذایی اصولاً نتیجه بخش نبوده و از راه آب آشامیدنی به علت وجود عطش، دارو سریع‌تر به بدن می‌رسد (48).
2-7-3- درمان به وسیله تزریق
از نظر اثر بخشی سریع‌ترین و موفقیت آمیز تر ین راه تجویز دارو راه تزریق است، مثال این مورد عفونت هموفیلوس12 و پاستورلا در طیور تخم‌گذار می‌باشد که با تزریق آ مو کسی سیلین صورت می‌گیرد و با درمان به وسیله آب دنبال می‌شود اما صرف وقت بسیار و نیاز به کارگر و وسایل ضروری از قبیل سرنگ، سوزن و…و همچنین عوارض آن همچون بروز استرس در طیور انجام آن را غیر اقتصادی و بی فایده می‌سازد (35).
2-7-4- درمان توسط آئروسل
امروزه تجویز دارو به طریق آئروسل یا اسپری بسیار کم صورت می‌گیرد زیرا به علت ناکافی رسیدن آنتی بیوتیک به محل عفونت و نیاز به جریان آرام و ملایم هوا در درمان عفونت‌های تنفسی به ویژه ناشی از ایکولای موفقیت آمیز نبودن است همچنین ممکن است به واسطه استنشاق داروها خطراتی را برای عامل در برداشته باشد (40).
2-8- بررسی‌های انجام شده در زمینه استفاده بیش از حد دارو
افزایش استفاده از آنتی بیوتیک ها معضل مقاومت به دارو را به دنبال داشته است. محققان می‌گویند بیماری‌های کشنده‌ای مانند مالاریا، سل و در واقع استافیلو کو کها در شکل‌های جدی و کشنده مجدداً روبه گسترش اند (52).
در حال حاضر فشار سازمان‌های جهانی برای توقف استفاده از آنتی بیوتیک ها در کشاورزی بیشتر شده است. (سازمان جهانی سلامت13) نیز اعلام کرده مقاومت به آنتی بیوتیک ها تهدیدی جدی برای جامعه انسانی است. معاون سازمان اف دی ای14 نیز گفت: کشاورزان و دامداران باید هر چه سریع‌تر مصرف آنتی بیوتیک ها را به منظور حفظ سلامت دام‌ها متوقف کنند. این در حالی است که شرکت‌های داروسازی و انجمن‌های مزرعه بر ضرورت استفاده از این داروها به منظور حفظ سلامت دام‌ها و کاهش هزینه تولید گوشت تاکید دارند و آن را لازم می‌شمرند. در یک سال استفاده از آنتی بیوتیک ها در آمریکا باعث صرفه جویی 30 درصدی در هزینه برای پرورش دهندگان خوک شد. اما کارشناسان سلامت ضمن اشاره به معضل مقاومت دارویی، در مورد گسترش میکروارگانیسم های مقاوم به آنتی بیوتیک از طریق انتقال دام‌ها، روان آب سطحی، بارندگی و فضولات دامی که در نهایت ممکن است وارد فرآورده‌های غذایی شوند، هشدار می‌دهند (89). سازمان اف دی ای اعلام کرده است بدون وضع قوانین جدید، امکان محدود کردن این داروها چندان میسر نیست و این سازمان در سال 1951 مجوز استفاده از آنتی بیوتیک ها را برای دام‌ها صادر کرد، یعنی زمانی که مقاومت دارویی هنوز شناخته شده نبود. در سال 1977 این سازمان استفاده از پنیسیلین و تتراسایکین در خوراک دام را ممنوع کرد اما با تلاش گروه‌های مخالف، این ممنوعیت اعمال نشد. در سال 2000 این سازمان دستور داد یک دارویی بسیار پر استفاده در مرغداری‌ها از بازار خارج شود. این سازمان محدودیتی در مورد استفاده از یک آنتی بیوتیک (سفال و سپور ین) در مرغ‌ها، گاوها و خوک اعلام کرد اما دولت وقت آمریکا با توجه به صدها نامه دریافتی از شرکت‌های دارویی، انجمن‌های تجارت محصولات دامی و غیره این تصمیم را معلق گذاشت. به علت قوانین ضعیفی که وجود دارد و با توجه به استفاده گسترده از آنتی بیوتیک در مزارع و دامداری‌ها، هیچ سیستمی برای آزمایش گوشت و جلوگیری از باکتری‌های خطرناک مقاوم به آنتی بیوتیک وجود ندارد (83).
2-9- مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها در پرورش صنعتی دام و طیور
به عنوان مصرف کننده همواره انتظار داریم محصولاتی که خریداری و غذایی که تهیه می‌کنیم پاک، تازه و عاری از آلودگی‌های مختلف همچون مواد شیمیایی، باکتری‌ها و … که بیماری زا هستند، باشد. اما مصرف بی رویه و غلط دارو و مسأله باقی ماندگی دارویی در غذایی با منشأ دامی و آثار سوء آن در انسان و حتی محیط زیست هشداری بر این موضوع است. این مواد شیمیایی که همان آنتی بیوتیک ها هستند در انسان هم برای درمان بیماری‌های عفونی مصرف می‌شوند اما واقع امر این است که مقاومت به یک داروی خاص همواره به موازات مصرف آن دارو رشد و توسعه می‌یابد. تا قبل از کشف آنتی بیوتیک ها استفاده از آن‌ها مسلماً هیچ مقاومتی نبوده ولی حالا که مدت مدیدی از زمان شروع استفاده از آنتی بیوتیک ها می‌گذرد مقاومت باکتری‌ها به آن‌ها هم بسیار وسیع شده و به امر نگران کننده برای انسان تبدیل شده است. پزشکان منتقد مصرف بیش از حد آنتی بیوتیک ها می‌گویند: مصرف آنتی بیوتیک ها در دامپروری ها با صنعتی شدن پرورش دام افزایش یافته است زیرا در دامداری به شیوه صنعتی که تعداد زیادی دام و طیور در کنار هم نگهداری می‌شود احتمالاً ابتلای آن‌ها به بیماری‌ها و شیوع بیماری‌های واگیر به شدت زیاد و در صورت ابتلا و همه گیری درمان قطعی بسیار مشکل است و لذا تلفات زیاد و خسارت‌های اقتصادی سنگینی را متوجه صاحبان دامداری‌ها می‌کند و بعلاوه اینکه در اقتصاد کشور نیز ضربه خواهد زد. آنتی بیوتیک ها در پرورش دام با اهداف دیگری غیر از درمان بیماری‌های دامی استفاده می‌شوند، 90 درصد آنتی بیوتیک های تجویز شده توسط دامپزشکان با هدف تسریع رشد دام‌ها صورت می‌گیرد تا برای درمان آن‌ها (16).
متخصصان سلامت عمومی که در زمینه سلامت جامعه انسانی تحقیق و فعالیت می‌کنند، همواره به مصرف بی رویه و غلط آنتی بیوتیک ها در دام‌ها و مسأله باقی ماندن اثر دارویی در غذاهایی با منشأ دامی هشدار می‌دهند اما متخصصان پرورش دام در نقطه مقابل، استفاده از آنتی بیوتیک ها را به دلیل فوایدی که به همراه دارند اجتناب ناپذیر عنوان می‌کنند. مدافعان استفاده از آنتی بیوتیک ها این طور استدلال می‌کنند که کاربرد این داروها به دلیل از بین بردن باکتری‌های مضر دستگاه گوارش دام‌ها، زمینه هضم و جذب بیشتر غذا را فراهم می‌کنند. همچنین استفاده از آنتی بیوتیک ها سبب بهره برداری بیشتر از غذای داده شده و افزایش اضافه وزن روزانه دام‌های پرواری تولید شیر و یا تخم مرغ می‌شوند، که این موضوع از افزایش قیمت جلوگیری کرده و در نتیجه هم تولید کننده و هم مصرف کننده راضی هستند (62).
استفاده از آنتی بیوتیک ها به علت افزایش کارایی غذایی، باعث کاهش مصرف غذا می‌شود و در نتیجه زمین‌های کشاورزی کمتری زیر کشت علوفه می‌رود. همچنین دستگاه گوارشی دامی که به همراه غذا آنتی بیوتیک دریافت می‌کند چون مواد غذایی بیشتری جذب می‌کند مواد جذب نشده و دفعی کمتری وارد محیط زیست می‌شود (54). بدن دام‌ها در شرایط استفاده از آنتی بیوتیک ها، گوشت بیشتری تولید می‌کند و چربی گذاری پایین می‌آید اما این نگرانی همیشه مطرح است که آیا مصرف آنتی بیوتیک ها بهداشت عمومی و سلامت انسانی را نیز به مخاطره نمی‌اندازد؟ (68).
2-10- باقی مانده‌های دارویی
متأسفانه برخی مرغ داری‌ها برای صرفه جویی در هزینه، از داروهای استفاده می‌کنند که مصرف آن‌ها در داخل کشور ممنوع شده است. برای مثال سرطان زا بودن فورازولیدون ثابت شده اما هنوز هم مورد استفاده قرار می‌گیرد.
مواد غذایی و بعضی از مواد که در اختیار مرغ قرار داده می‌شود در بدن متابولیزه می‌شود و به شکل‌های مختلف در می‌آید، بعضی از این مواد در عضلات، پوست و چربی حلال‌تر هستند و در چربی باقی می‌ماند که به این مواد، باقی مانده دارویی گفته می‌شود. جگر نیز به دلیل این که محل متابولیزه کردن بسیاری از مواد و ترکیبات بسیاری وارد آن می‌شود بیشتر در معرض آلودگی قرار دارد. به دلیل رعایت نشدن بهداشت و انجام نشدن به موقع واکسیناسیون و کافی نبودن نظارت فنی صحیح بر مرغداری‌ها، مرغدار برای پیشگیری از ضرر اقتصادی، گاهی تا آخرین روزهای انتقال مرغ به کشتارگاه از دارو استفاده می‌کند (58).
دارو نباید در مرغداری‌ها به مقدار زیاد مصرف شود، طبق بخشنامه سازمان دامپزشکی در صورتی که مرغداری‌ها فورازولیدون استفاده شده باشد مرغ‌ها باید معدوم شوند و حتی اجازه فروش پیدا نکنند و درباره داروهای مجاز نیز باید حداقل 15 روز قبل از کشتار، مصرف دارو قطع شود (89). آثار بعضی داروهای مصرفی پس از دو هفته از بدن پاک و مرغ قابل مصرف می‌شود، برخی داروها مثل فورازولیدون یا کلرامفنیکل که پس از مصرف تا مدت زیادی در جگر یا گوشت باقی می‌مانند و آثار سرطان زایی بسیار بالای دارند (77).
2-11- باقی مانده‌های دارویی در محصولات دامی خطر جدی سلامت انسان
.مصرف داروها در این راستایی حفظ سلامتی دام‌ها، پیشگیری از ضررهای اقتصادی در رشد اقتصادی این صنعت می‌باشد. مصرف این داروها موجب بهبود دام‌های بیمار شده و از انتقال و گسترش بیماری به انسان ممانعت



قیمت: تومان

پاسخ دهید