c (3665)

دانشگاه آزاد اسلامي
واحد علوم و تحقيقات (هرمزگان)
پایان نامه برای دریافت کارشناسی ارشد”MA”رشته :روانشناسی
گرایش:بالینی
موضوع :
بررسی اثربخشی آموزش گروهی به شیوهی عقلانی- هیجانی– رفتاری بر کاهش بحران هویت و افزایش شادکامی دانش آموزان خوابگاهی دختر سال تحصیلی92-91در شهرستان مشهد
استاد راهنما(استادان راهنما):
دکتر کوروش محمدی
استاد مشاور(استادان مشاور):
دکتر عبدالوهاب سماوی
نگارنده:
صدیقه جلالی
سال تحصیل1392-1391
سپاسگزاری
حمد و سپاس یزدان پاک را که نعمت بودن ، بالیدن و اندیشیدن را بر من ارزانی داشت تا بتوانم با صرف فعل خواستن، در مسیر علم تا چنین مرحله ای گام بردارم.
تشکر و قدردانی فراوان :
از جناب آقای دکتر کوروش محمدی که با تجربه های ارزنده و اطلاعات تخصصی شان در و با توجه به مسئولیت های فراوان ، در اسرع وقت وبا برخوردهای شایسته، بنده را در تهیه این پایان نامه راهنمایی های ارزشمندی نمودند.
تتشکر و قدردانی فراوان :
از جناب آقای عبدالوهاب سماوی که با ریزبینی، دقت و احاطه کامل جهت تدوین پایان نامه و رفع اشکالات آن بعنوان استاد مشاور، کمک های شایانی را از ایشان دریافت نمودم.
تشکر و قدردانی فراوان
از پدر بزرگوارم که زمینه و امکانات لازم را برای بنده در تمامی سطوح تحصیلی بدون هیچ کم و کاستی فراهم نمود و مشوق ارزشمندی جهت پیشرفت روزافزون من بوده است. همچنین سپاس بی پایان از مادر فداکارم که هر آنچه را که برای رشد و ارتقاي من در لحظه لحظه زندگی ام لازم بوده با جان و دل نثارم کرده است.
تقديم به
همسر عزیزم مهدی فکور زیبا که از هیچ کوششی جهت خوشبختی و موفقیت روزافزون من دریغ نداشته و با تحمل سختی ها و صبر و حوصله فراوان بهترین همسفرم در جاده های کار، تحصیل و زندگی ام بوده است.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده………………………..………………………………………………………1
فصل اول : کلیات تحقیق1-1. مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………….21-2.بیان مساله……………………………………………………………………………………………………………………….41-3.اهميت و ضرورت پژوهش………………………………………………………………………………………………..71-4.اهداف پژوهش……………………………………………………………………………………………………………….101-4-1. هدف کلی ……………………………………………………………………………………………………………….101-4-2.اهداف اختصاصی ……………………………………………………………………………………………………..10.1-5.فرضیه های پژوهش………………………………………………………………………………………………………..111-6.تعاریف نظری و عملیاتی…………………………………………………………………………………………………11فصل دوم: مروری بر ادبیات تحقیق و پيشينه تحقيق2-1.مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………….142-2.نوجواني…………………………………………………………………………………………………………………………152-3.تاملي در معنا و مفهوم خود………………………………………………………………………………………………162-4.نظريه هاي مربوط به چگونگي تشكيل خود(با تاكيد بر ديدگاه كنش متقابل نمادي)………………172-4-1. چارلز هورتن كولي……………………………………………………………………………………………………182-4-2. جرج هربرت ميد……………………………………………………………………………………………………..182-5.تعريف هويت……………………………………………………………………………………………………………….192-6.نظريه پردازي هويت……………………………………………………………………………………………………….20.2-6-1.اريكسون……………………………………………………………………………………………………………………202-6-2.لوينگر……………………………………………………………………………………………………………………….222-6-3.گلاسر……………………………………………………………………………………………………………………….222-6-4.برزونسكي…………………………………………………………………………………………………………………23.2-6-5.كگان…………………………………………………………………………………………………………………………242-6-6.مارسيا……………………………………………………………………………………………………………………….242-6-7.فرويد………………………………………………………………………………………………………………………..252-7.فرايند شكل گيري هويت…………………………………………………………………………………………………252-8.مشكلات نوجوانان در هويت يابي…………………………………………………………………………………….262-9. پايگاه هاي هويت از نظر مارسيا………………………………………………………………………………………272-10. تفاوتهاري جنسيتي و هويت …………………………………………………………………………………………292-11. ويژگي هاي هويت………………………………………………………………………………………………………302-12. انواع هويت………………………………………………………………………………………………………………..312-12-1.هويت شخصي…………………………………………………………………………………………………………312-12-2.هويت فيزيكي- جسماني…………………………………………………………………………………………..312-12-3.هويت مذهبي………………………………………………………………………………………………………….312-12-4.هويت قومي…………………………………………………………………………………………………………….312-12-5.هويت خانوادگي………………………………………………………………………………………………………312-12-6. هويت ملي……………………………………………………………………………………………………………..322-12-7. هويت جنسي………………………………………………………………………………………………………….322-12-8. هويت شغلي……………………………………………………………………………………………………………322-13. عوامل موثر در شكل گيري هويت………………………………………………………………………………….322-13-1.عوامل شناختي…………………………………………………………………………………………………………322-13-2. عوامل خانوادگی……………………………………………………………………………………………………..332-13-3. عوامل مربوط به نظام آموزشي………………………………………………………………………………….332-13-4. عوامل اجتماعي – فرهنگي……………………………………………………………………………………….342-13-5. رسانه ها و وسايل ارتباط جمعي……………………………………………………………………………….342-14. بحران هويت………………………………………………………………………………………………………………352-15.پيامدهاي فقدان هويت…………………………………………………………………………………………………..362-16.راه هاي ايجاد هويت سالم در نوجوانان…………………………………………………………………………..362-17.تعاريف شادكامي …………………………………………………………………………………………………………372-18.ديدگاههاي نظري در مورد شادكامي………………………………………………………………………………..382-18-1.ديدگاه لذتي……………………………………………………………………………………………………………..382-18-2.ديدگاه سعادت گرا……………………………………………………………………………………………………392-19. نظریه های مختلف پیرامون شادکامی ……………………………………………………………………………..402-19-1. نظريه دنير و همكاران………………………………………………………………………………………………402-19-2. نظريه آرگايل و همكاران………………………………………………………………………………………….412-19-3. نظريه لازاروس و فلكمن …………………………………………………………………………………………41
2-19-4. نظريه ديان و دسي ………………………………………………………………………………………………….42
2-19-5.نظريه اسنادي وانير …………………………………………………………………………………………………..43
2-19-6. نظريه اريكسون ………………………………………………………………………………………………………43
2-19-7. نظريه مقايسه اجتماعي …………………………………………………………………………………………….44
2-19-8. نظريه ميان فرهنگي لو و همكاران ……………………………………………………………………………..45
2-20. ويژگي هاي شادكامي و افراد شاد ………………………………………………………………………………….45
2-21. ويژگي افراد شاد …………………………………………………………………………………………………………46
2-22. تاريخچه كاربرد REBT براي كودكان و نوجوانان …………………………………………………………48
2-23. تحول رابطه درماني با كودكان و نوجوانان در گروه …………………………………………………………50
2-24. گروه درماني REBT با كودكان و نوجوانان ………………………………………………………………….52
2-25. ملاحظات عمومي در گروه در ماني با كودكان و نوجوانان…………………………………………………53
2-25-1. مزيت ها…………………………………………………………………………………………………………………53
2-26. برخي ويژگيهاي متمايز گروه هاي REBT…………………………………………………………………….54
2-27. راهنمايي هاي عمومي براي تشكيل گروه هاي REBT …………………………………………………..55
2-28. مضمون اصلي گروههاي REBT با كودكان و نوجوانان ………………………………………………….57
2-29. ضروريات رويكرد منطقي، هيجاني – رفتاري با كودكان و نوجوانان ………………………………….60
2-30. ميراث اليس ……………………………………………………………………………………………………………….61
2-30-1. خود پذيري …………………………………………………………………………………………………………..61
2-30-2. تحمل زياد ناكامی ………………………………………………………………………………………………….61
2-30-3. پذيرش ديگران ………………………………………………………………………………………………………62
2-31. مروری بر تحقیقات …………………………………………………………………………………………………….62
2-31-1. تحقیقات خارجی ……………………………………………………………………………………………………62
2-31-2. تحقیقات داخلي ……………………………………………………………………………………………………..64فصل سوم : روش اجرای تحقیق3-1.مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………..66
3-2.طرح تحقيق ………………………………………………………………………………………………………………….67
3-3. جامعه آماري ………………………………………………………………………………………………………………..673-4. روش نمونه گیری ………………………………………………………………………………………………………..67
3-5. معیار های ورودی ……………………………………………………………………………………………………….67
3-6. معیارهای خروج …………………………………………………………………………………………………………..67
3-7. ابزارهای جمع آوری اطلاعات ……………………………………………………………………………………….67
3-7-1پرسشنامه شادکامی آکسفورد ………………………………………………………………………………………..67
3-7-1-1. اعتبار و روايي ………………………………………………………………………………………………………68
3-7-1-2 روش اجرا و نمره گذاري ……………………………………………………………………………………….68
3-7-1-3. تفسير نمرات ……………………………………………………………………………………………………….69
3-7-2. پرسشنامه هویت شخصی ………………………………………………………………………………………….69
3-7-2-1. اعتبار و روایی ………………………………………………………………………………………………………693-7-2-2. روش اجرا و نمره گذاري ………………………………………………………………………………………693-7-2-3. تفسیر نمرات ……………………………………………………………………………………………………….703-8. مراحل انجام پژوهش ……………………………………………………………………………………………………703-8-1. روش اجرای آزمون …………………………………………………………………………………………………..703-8-2. نمره گذاری …………………………………………………………………………………………………………….703-9. روش اجرای پژوهش …………………………………………………………………………………………………….713-9-1. جلسه اول ………………………………………………………………………………………………………………..713-9-2. جلسه دوم ………………………………………………………………………………………………………………713-9-3. جلسه سوم ……………………………………………………………………………………………………………..723-9-4.جلسه چهارم………………………………………………………………………………………………………………723-9-5. جلسه پنجم ……………………………………………………………………………………………………………..723-9-6. جلسه ششم………………………………………………………………………………………………………………723-9-7. جلسه هفتم ………………………………………………………………………………………………………………723-9-8. جلسه هشتم …………………………………………………………………………………………………………….733-9-9. جلسه نهم ………………………………………………………………………………………………………………..733-10.فضای فیزیکی مناسب ………………………………………………………………………………………………….733-11.نقش درمانگر در گروه درمانی ……………………………………………………………………………………….743-12.روش آماری ………………………………………………………………………………………………………………..74فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها4-1. مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………….754-2. سن وجنس ………………………………………………………………………………………………………………….754-3. هدف پژوهش …………. ………………………………………………………………………………………………..754-4. یافته های توصیفی ………………………………………………………………………………………………………..754-5. بررسی مفروضه های تحلیل کواریانس چند متغیری…………………………………………………………..78.4-5-1 نرمال بودن چند متغیری ……………………………………………………………………………………………..784-5-2 همگنی واریانس…………………………………………………………………………………………………………784-5-4 خطی بودن………………………………………………………………………………………………………………..79
4-6 یافته های مربوط به فرضیه ها…………………………………………………………………………………………..81فصل پنجم : نتیجه گیری ، پیشنهادات و محدودیت های تحقیق5-1.بحث و نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………..835-2.محدودیت ها ……………………………………………………………………………………………………………….885-2-1.محدودیت ها ی خارج از کنترل محقق …………………………………………………………………………885-2-2. محدودیت هایی در کنترل محقق ………………………………………………………………………………..885-3.پیشنهادها ………………………………………………………………………………………………………………………88منابع و مأخذ…………………………………………………………………………………………………………………………90فهرست منابع فارسی ……………………………………………………………………………………………………………..90فهرست منابع لاتین ………………………………………………………………………………………………………………96
ضمائم
پرسشنامه شادکامی آکسفورد …………………………………………………………………………………………………..99
پرسشنامه هویت شخصی احمدی …………………………………………………………………………………………103
چکیده به زبان انگلیسی ……………………………………………………………………………………………………….105
عنوان به زبان انگلیسی
چکیده
هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیرآموزش گروهی به شیوه عقلانی هیجانی رفتاری بر کاهش بحران هویت و افزایش شادکامی دانش آموزان نوجوان خوابگاههای شبانه روزی میباشد.روش پژوهش: به این منظور یک خوابگاه شبانه روزی دخترانه شهرستان مشهد به صورتتصادفی ساده انتخاب شد. جامعه آماری این پژوهش کلیه دانش آموزان نوجواندختر خوابگاهی در شهرستان مشهد بودند .نمونه شامل40 نفراز دانش آموزان نوجوان بود، که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (20 نفر) و گروه کنترل (20 نفر) گمارش شدند.گروه آزمایش ، درمان عقلانی هیجانی رفتاری را به مدت نه جلسه 90 دقیقه ای دریافت کرد و گروه کنترل مداخله ای دریافت نکرد. . ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه شادکامی آکسفورد وهویت شخصی احمدی می باشد. یافته های پژوهش با استفاده از آزمونکواریانس چند متغیری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و حاکی از آن است که آموزش گروهی به شیوه عقلانی هیجانی رفتاری به گونه ای معنادار به کاهش بحران هویت وافزایش شادکامی منجر شده است.
واژه های کلیدی:آموزش گروهی به شیوه عقلانی- هیجانی- رفتاری ، شادکامی، بحران هویت.
مقدمه.1-1
سلامت نوجوانان پیش شرط سلامت و توسعه آینده بشریت است.هویت1محوریت سلامت نوجوانی و تحت تاثیر مجموعه عواملی است که بر سلامت نیز موثرند.تامین سلامت نوجوان در گرو تشکیل هویت1مطلوب است.نوجوانان به منزله آینده و فرداهایی که می توانند روشن یا تیره باشند، همین امروز نیازمند برنامه ریزی هستند. زودرنجی ،افسردگی ،اضطراب و پرخاشگری در بیشتر نوجوانان به چشم می خورد و از آنجائیکه نه خانواده ی خسته و کم حوصله و نه اولیاء مدرسه توجهی به ویژگیها و خواست نوجوانان دارند، آمار جرائم دانش آموزان دبیرستانی بسیار بالا و از بی احترامی به قوانین مدرسه تا جرائم جدی و مهمی چون دزدی و اعتیاد متغیر است(پرویزی،احمدی ونیکبخت نصرآبادی،1384)
هنگامی جامعه سالم و متعادلی خواهیم داشت که افراد بتوانند با برخورداری از سلامت روان در عرصه های اجتماعی به فعالیت بپردازند.انسان در هر نقطه از جهان با کسب آگاهی ها و مهارت های ویژه قادر خواهد بود راه برون رفتنی از تنگناهای فردی و اجتماعی خود را بیابد.از آنجا که هر اجتماعی فرهنگ،قوانین،کاستی ها و اختلالات خاص خود را دارد؛بررسی،شناخت،راه حل ها و درمان های مخصوص به خود را نیز می طلبد.دوره نوجوانی یکی از مهمترین و در عین حال خطرناک ترین مراحل زندگی است، بنابراین به جای ارائه ی اطلاعات خام درباره باید ها و نباید ها و ارزش ها و ضد ارزش ها ، مهارت برخورد با موقعیت های مختلف خصوصا موقعیت های پرخطر را باید به نوجوان آموخت.او باید مجهز به مهارت های کافی نظیر تفکر نقادانه، حل مسئله،تصمیم گیری و یا برخورد قاطعانه با دیگران باشد(غرابی،1387).
جامعه و به شكل كلي ،خانه،مدرسه،جمع دوستان هم سن و سال ،رسانه ها ،باشگاه هاي ورزشي و غيره به شكل خاص فضاي در برگيرنده نوجوان را تشكيل مي دهند. مي توان گفت كه نحوه انديشيدن يك نوجوان ،نگرش وي به زندگي ،آمال و آرزوهاي وي،ترس ها ،نگراني ها ،هويت و بسياري از خصوصيات او متاثر از شرايط پيرامون و مهارت هايي است كه در طي زندگي كسب كرده است.يكي از مهم ترين تكاليف هر نوجوان هويت يابي است.نوجوان با ورود به اين دوره بايستي به شناخت يكپارچه و مطمئني از جهات مختلف در مورد خود دست يابد.تا با اطمينان هر چه بيشتر به خود و اميدبه آينده اي روشن پا به دوران بزرگسالي گذاشته و سلامت روان او تامين شود(صداقتيان،1389).
شادکامی به چگونگی ارزیابی مردم از زندگی خود اشاره دارد و متغیر هایی چون رضایت از زندگی، رضایت از وضع زناشویی، رضایت از کار، نبود افسرد گی و اضطراب و وجود عواطف و خلق مثبت را شامل می شود. ارزیابی شخص از خود ممکن به شکل شناختی باشد، مثلا هنگامی که شخص بطور کلی در مورد رضایت از زندگی خود یا جنبه هایی از زندگی مانند تفریحات به قضاوت آگاهانه می نشیند. ارزیابی شخص ممکن است عاطفی نیز باشد(تجربه ی هیجانات و خلقیات ناخوشایند وخوشایند مردم در رویارویی با زندگی خود). بنابراین، گفته می شود که اگر شخص رضایت از زندگی و اغلب خوشی را تجربه کند و فقط گاه گاهی که به هیجاناتی مثل غمگینی و خشم دچار شود، دارای شادکامی بالا خواهد بود برعکس اگر از زندگی خود ناراضی باشد و خوشی و علاقه اندکی را تجربه کند و به هیجانات پیوسته منفی مثل خشم و اضطراب دچار باشد، دارای شادکامی پایینی است(دنیر و بیسواس1 2000 به نقل از مظفری و هادیانفر1383 )
نوجوانان خوابگاهی دختردر طول دوران تحصیل و در محیط های خوابگاهی به دلیل دور بودن از خــانواده، داشتن احساس دلتنگي و كسالت ، عقاید و باورهای ناکارامد وجود انواع تنش ها و عدموجود امكانات تفريحي و برنامه هاي متنوع پرورشي ، می توانند مسائل و مشکلات روحی و روانی بسیاری، مخصوصا بحران هویت و شادکامی پایین را تجربه نمایندمداخلات روانی که می توان هم درافزایش شادکامی هم در بهبود مولفه های بحران هویت22از آنها استفاده کرد عبارتند از:درمانهای رفتاری ،شناختی،روانکاوی،وجودی، گشتالتی و…آموزش گروهی به شیوه عقلانی هیجانی رفتاری نوع آموزش بکار برده شده در تحقیق حاضر می باشد که در این روش ،با شناسایی افکار غلط،غیر منطقی و منفی که سبب هیجان ها ورفتارهای منفی هستند، و همچنین بوسیله تغییر دادن آنها ، می توان مشکلات افراد گروه را کاهشداد.
1-2. بيان مسئله
در چند دهه اخير، پيشگيري از اختلال هاي رواني كودكان و نوجوانان در شمار اولويت هاي اغلب كشورها قرار گرفته است. چنين توجهي نشان مي دهد كه ناتواني كودكان و نوجوانان در مواجهه با چالش هاي تحولي روبه افزايش است، افزايشي كه نه تنها رنج و درد در كودكان، نوجوانان و خانواده هاي آنها را در پي دارد، بلكه بار سنگيني را بر جوامع تحميل مي كند( دادستان، 1388).
انتقال از نوجواني به جواني، يعني زماني كه شخص به يك فرد مستقل تبديل مي گردد، با تشكيل هويت همراه است و مهمترين موضوع مرحله آخر نوجواني رسيدن به هويت شخصي مي باشد. براي بيشتر نوجوانان تشكيل هويت احتمالاً به معناي رويارويي با يك سري كوشش ها و تكاپوهاي نسبتاً كوچك است. (پوردهقان، 1383).
مطالعاتي در زمينه رشد هويت وجود دارد كه تفاوت هاي فردي مهمي را در رفتار و ويژگيهاي فرديتي بين دانش آموزان دبيرستاني آشكار ساخته است. اين يافته ها نشان مي دهند كه دانش آموزاني كه در اندازه گيري هويت نمره بالاي ميانگين مي آورند موفق تر، قابل اعتمادتر، سازگارتر، خودكارآمدتر و از لحاظ فرديتي منسجم تر (بهداشت رواني بالاتر) از دانش آموزاني هستند كه نمره هويت آنها پايين تر از حد متوسط است(عبدي زرين،ادیب راد ویونسی، 1389)
نوجواناني كه ارزش هاي پذيرفته شده توسط خود را كه مبناي رشد هويت مثبت براي آنها بوده دروني كرده اند از افرادي كه واجد هويت منفي هستند يا هنوز اتخاذ نكرده اند، از سلامت رواني بيشتري برخورد دارند. (كشاوزي ارشدي، 1388).به عقیده اریکسون1، نوجوانان در جوامع پیچیده دچار بحران هویت می‌شوند یعنی یک دوره موقتی سر در گمی و پریشانی که قبل از به توافق رسیدن در مورد ارزشها و اهداف، آن را تجربه می‌کنند.(لورا ای برک2،2001، ترجمه سید محمدی ،1384).تشکیل هویت شخص ممکن است فرایند مستمری باشد که در تمام عمر صورت ‌گیرد(مک آدامز32001،ترجمهسید محمدی،1386).
Erikson 1.
2. Laura E Berk
3. McAdams
چند پژوهش روی زمان بحران هویت تمرکز کرده‌اند. اریکسون معتقد بود که بحران هویت در حدود 12 سالگی آغاز می‌شود و تقریبا در 18 سالگی به طریقی حل می‌شود. با این حال، بحران هویت در برخی افراد ممکن است تا مدتها بعد روی ندهد. در یک تحقیق، بیش از 30 درصد آزمودنی‌ها تا 24 سالگی هنوز در جستجوی هویت بودند.(آرچر1، 1982، ترجمهسید محمدی،1386)
دخترها در زمینه هویت مرتبط با صمیمیت، مانند مسائل جنسی و اولویتهای خانواده در برابر شغل، تعقل پیشرفته‌تری از پسرها نشان می‌دهند. غیر از این مورد فرایند و زمان‌بندی شکل‌گیری هویت در هر دو جنس یکسان است.(آرچر1 و واترمن2، 1994 ترجمه سید محمدی ،1384)
کاهش و یا حذف بحران هویت به تنهایی نمی تواند موجب کاهش مشکلات روحی روانی ای که نوجوانان خوابگاهی تجربه می کنند، گردد.اگر بتوان در کنار کاهش یا حذف بحران هویت میزان شادکامی آنان را نیز افزایش دهیم، امید بیشتری خواهیم داشت که از مسائل و مشکلات روحی، روانی و تحصیلی نوجوانان خوابگاهی کاسته و بر انگیزه پیشرفت، رضایت از زندگی و عواطف مثبت آنان افزوده گردد. شادکامی بر نگرش و ادرکات شخصی مبتنی است و بر حالتی دلالت می کند که مطبوع و دلپذیر است واز تجربه ی هیجانهای مثبت و خشنودی از زندگی نشئت می گیرد(آرگایل3 به نقل از نصوحی 1383 ).
شادکامی به چگونگی ارزیابی مردم از زندگی خود اشاره دارد و متغیر هایی چون رضایت از زندگی، رضایت از وضع زناشویی، رضایت از کار، نبود افسرد گی و اضطراب و وجود عواطف و خلق مثبت را شامل می شود. ارزیابی شخص از خود ممکن به شکل شناختی باشد، مثلا هنگامی که شخص بطور کلی در مورد رضایت از زندگی خود یا جنبه هایی از زندگی مانند تفریحات به قضاوت آگاهانه می نشیند. ارزیابی شخص ممکن است عاطفی نیز باشد(تجربه ی هیجانات و خلقیات ناخوشایند وخوشایند مردم در رویارویی با زندگی خود). بنابراین، گفته می شود که اگر شخص رضایت از زندگی و اغلب خوشی را تجربه کند و فقط گاه گاهی که به هیجاناتی مثل غمگینی و خشم دچار شود، دارای شادکامی بالا خواهد بود برعکس اگر از زندگی خود ناراضی باشد و خوشی و علاقه اندکی را تجربه کند و به هیجانات پیوسته منفی مثل خشم و اضطراب دچار باشد، دارای شادکامی پایینی است(دنیر و بیسواس 2000 به نقل از مظفری و هادیانفر 1383 ).
1..Archer
2.Waterman
3.Argail
به نظر می رسد نوجوانان خوابگاهی ای که از بحران هویت و شادکامی پایین رنج می برند، باور ها و عقاید ناکارآمدی را در فکر خود پرورش داده اند. بنابراین می توان با قرار دادن آنها در فرایند آموزش گروهی به شیوه هایی که به بازسازی شناختی شان کمک می کند به درمان این مسائل پرداخت.یکی از قدیمی ترین درمان های شناختی که گرایش رفتاری دارد، درمان عقلانی، هیجانی آلبرت الیس است که اکنون رفتار در( عقلانی – هیجانی) REBT)1 نامیده می شود.
رفتار درمانی عقلانی – هیجانی سعی دارد فرایند های(فکر ناسازگارانه ی درمانجو را تغییر دهد که پاسخ های هیجانی ناسازگارانه و بنابراین رفتار به آنها وابسته هستند. تکلیف رفتار درمانی عقلانی – هیجانی این است که نظام عقیدتی و خود سنجی های فرد را بازسازی کند، مخصوصا با توجه به (باید ها) و (حتماها)ییکه اجازه نمی دهند فرد احساس ارزشمندی مثبت و زندگی رضایت بخش و خشنود کننده ای داشته باشد.( باچر2، مینکا3، هولی4، 2007 ،ترجمه سیدمحمدی،1388).
آموزش گروهی به شیوه عقلانی – هیجانی – رفتاری می خواهد که اعضای گروه را به ابزاری مجهز کند که احساسات ناسالم را کاهش داده یا محدود کند بطوری که بتوانند زندگی رضایت بخش تری داشته باشند. برای دستیابی به این اهداف، به مراجعان راههای عملی برای شناسایی افکار و باور های درست را نشان می دهند تا بصورت نقادانه این باور ها را ارزیابی کنند و یا به باور های سازنده آنها را تغییر دهند .
آموزش گروهی به شیوه عقلانی – هیجانی – رفتاری می خواهد که اعضای گروه را به ابزاری مجهز کند که احساسات ناسالم را کاهش داده یا محدود کند بطوری که بتوانند زندگی رضایت بخش تری داشته باشند. برای دستیابی به این اهداف، به مراجعان راههای عملی برای شناسایی افکار و باور های درست را نشان می دهند تا بصورت نقادانه این باور ها را ارزیابی کنند و یا به باور های سازنده آنها را تغییر دهند .
1. Rational Emotive Behavior Therapy
2.Bucher
3,Mineka
4.Hooley
حال با توجه به اینکه نوجوانان خوابگاهی دختر در طول دوران تحصیل و در محیط های خوابگاهی می توانند مسائل و مشکلات روحی و روانی بسیاری، مخصوصا بحران هویت و شادکامی پایین را تجربه نمایند و آموزش گروهی به شیوه عقلانی، هیجانی، رفتاری می تواند موجب تغییر باورهای ناکارآمد، پاسخهای هیجانی ناسازگارانه و رفتارهای وابسته به آن گردد، پژوهش حاضر به منظور کاهش بحران هویت و افزایش شادکامی آنان انجام خواهد گرفت. در این راستا پرسش اصلی پژوهش حاضر به این شرح است:
آیا آموزش گروهی به شیوه عقلانی – هیجانی – رفتاری می تواند موجب کاهش بحران هویت و افزایش شادکامی در نوجوانان خوابگاهی دختر گردد؟
1-3. اهميت و ضرورت پژوهش
ضرورت طرح هويت از آنجا ناشي مي شود كه بسياري از مشكلات جوانان در كشور ما و ساير كشورهاي جهان ، به دليل مشكلات هويت است. هويت يابي يكي از نيازهاي اساسي آدمي است. با اندكي تامل در اديان الهي و مكاتب مشرق زمين كه آثار آن را در نظريه روانشناساني مانند راجرز1 مي بينيم، ضرورت خودشناسي و درك كامل از هدف و مقصد و سير آفاق و انفس مطرح شده است. هدف اين جستجوها رسيدن به مفهومي از خود و پايبندي به روشهاي انتخابي است. و اين دو موضوع (جستجو و تعهد به انتخاب خود) دو عنصر اساسي هويت يابي است. بررسي تحقيقات نشانگر آن است كه افراد به كمك هويت است كه به تدويني از خويشتن مي رسند كه اگر اين تعريف با واقعيت اجتماعي آنان در تعارض باشد حالت هایي مثل عدم پختگي، فشار رواني، مشكلات رفتاري و تحصيلي و غيره را تجربه مي كنند. (بهاري و فركيش، 1388).
1.Rogers
امروزه، از خود بيگانگي ،معماي بزرگ و معضل فكري انديشمندان و نويسندگان نام آور مي باشد.به گفته«اريك فرم1» از زمان «دكارت» تاكنون هويت فرد از بزرگترين مشكلات فلسفه جديد بوده است.تعبيري كه امروز ابراي «از خود بيگانگي2» به كار مي رود«فقدان هويت» است،كه به عقيده اريكسون ،مفهوم «بحران هويت» گوياتر و جامع تر است.اگر توجهي به آثار ،پيامدها و نتايج ناگوار«فقدان هويت» داشته باشيم و از عمق رنج و دردي كه جوانان بي هويت احساس مي كنند،آگاه شويم مي بينيم كه بخش قابل توجهي از افسردگي ها ،پوچي و درون تهي شدن ها و روزمرگي ها نتيجه منطقي بي هويتي است( شرفي ،1380).
هويت يابي از مهم ترين تكاليف هر نوجوان است و نوجوان با ورود به اين دوره بايستي به شناخت يكپارچه و مطمئني از جهات مختلف در مورد خود دست يابد ،تا با اطمينان هر چه بيشتر به خود و اميد به آينده اي روشن ،پا به دوران بزرگسالي گذاشته و سلامت رواني او تامين شود(صداقتيان،1389).
هال33و براسارد(2008) به نقل از مجد آبادی فراهانی ، فرزاد،شهرآرایو مرادی،(1390) می نویسد در اوایل دوره نوجوانی ، یک رشته تغییرات جسمانی ، بین شخصی و دورن شخصی آغاز می شود.یکی از این تغییرات ، آغاز جستجوی فعال یک شخصیت متمایز است .از زمان نظریه پردازی اریکسوندر باب تحول روانی اجتماعی، تحول هویت تکلیف روانی اجتماعی بنیادی در دوره نوجوانی قلمداد شده است. شوارتز4 (2005)به نقل از زارع(1391) نیز بیان می کنند در دوره نوجوانی ، نه تنها شکل گیری روندهای تحولی مثبت همچون یک هویت منسجم آغاز می شود ، بلکه رفتارهای مشکل آفرین نیز معمولا ظاهر می شوند و افزایش می یابند.
فرانكن(ترجمه شمس آبادي ، محمودی و امامی پور، 1384) مي نويسد افراد افسرده و بي هويت زندگي را جعبه بزرگي مي بينند كه همه چيز در آن در هم ريخته است.وقتي يك چيز با ارزش در آن مي شكند ،تمام چيزهاي ديگر آن نيز مي شكند.آنها در بدبختي خود غرق مي شوند. يكي از ويژگي هاي اصلي آنها اين است كه درگير تحليل افراطي يا نشخوار ذهني مي شوند و احساس طرد شدگیوتنهايي مي كنند. جهان را بسيار منفي براي خود خلق مي كنند . تفكر افراد ا فسرده اغلب به تحريف هاي شناختي منجر مي شود.
در حال حاضر يكي از اصلي ترين وظايف نوجوانان تحصيل مي باشد، بحران هويت مي تواند در اين مسأله تاثير گذار باشد. چنانچه افراد نتوانند هويت مناسب و موفق را كسب كنند، اين مساله مي تواند باعث خسارت در وقت و سرمايه گردد و در نتيجه باعث افت و ترك تحصيل شده، نهايت اختلال در رفتار و ناسازگاري اجتماعي و مشكلات عاطفي و رواني گردد(مداحي و همكاران، 1389).
شادكامي از مهمترين عوامل تاثير گذار در زندگي بشر است. انسانها بنابر سرشت و ماهيت وجودي خويش، همواره از افسرده بودن گريزانند و دوست دارند به سوي شاد بودن وزندگي كردن در حركت باشند. بيش از يك قرن است كه با پذيرش اصل شفا بخشي، طرح و بيان مشكلات، مراجعه به روان درمانگران به صورت امری متداول در آمده است اگر چه تمركز بر آسيب شناسي رواني و كاربرد روش هاي مختلف درمان گري به كاهش نشانه هاي مرضي منجر مي شود اما الزاماً افزايش شادكامي را كه همچنان در فرآيند درمان مورد غفلت قرار گرفته در پي ندارد و اين در حالي است كه دستيابي به شادكامي هدف نهايي اغلب مراجعان است. بنابراين زمان آن رسيده كه اصول پذيرفته شده پيشين درباره هدف هاي روان درمانگري بازنگري شوند. بايد قبول شود كه روان درمانگري به بررسي، بحث و تخفيف نشان هاي مرضي و يا درمان اختلال ها محدود نمي شود بلكه در چهار چوب آن بايد نقطه هاي قوت كشف شود. هيجانهاي مثبت پرورش يابند، حق شناسي و خوش بيني ترغيب شوند. هرگز نبايد پيامدهاي روان درمانگري را با كاهش نشانه هاي مرضي متعادل دانست بكله بايد ارتقاء كيفيت زندگي در ارزيابي پيامدهاي درمان گنجانده شود( رشيد14، 2009 به نقل از سعادت، 1390)
اين مهم در مورد نوجوانان از اهميت ويژه اي برخوردار است، نوجواني علاوه بر تعريف ظاهري اش كه به يك دوره سني خاص اشاره دارد، معاني متعددي را با خود يدك مي كشد.
نوجوان بسيار كنجكاو، تحليل گرا و آرمان طلب است و سرشار از صفاتي چون آسيب پذيري، ماجراجويي، خود محوري و شكوفايي و شكنندگي، سردرگمي و طغيان مي باشد(اشنايدر2، 1386 به نقل از سعادت، 1390).
حال با توجه به اينكه نوجواني حساس ترين و بحراني ترين دوره زندگي انسان است و در واقع در اين دوره كسب هويت در مقابل سردرگمي نقش ايجاد مي شود و نوجوانان با چالش هاي مختلفي در ارتباط با دوستان، خانواده، جامعه و مدرسه روبرو مي شود،ودور بودن از خانواده ، داشتن احساس دلتنگي و كسالت ، عدم وجود امكانات تفريحي و برنامه هاي متنوع پرورشي در محيط هاي خوابگاهي، منجر به كاهش شادكامي و افزايش بحران هويت مي شود، در اين پژوهش با در نظر گرفتن اينكه آموزش گروهي تاثير بسيار مناسبي در افزايش توانمندي رواني و كسب مهارتهاي مختلف زندگي در نوجوانان دارد و درمان عقلاني – هيجاني- رفتاري با تغيير باورهاي ناكار آمد و كاهش هيجانها و رفتارهاي ناسازگارانه باعث افزايش احساس شادكامي و كاهش بحران هويت مي شود و از طرفي چون تاكنون در ايران برروي افزايش شادكامي نوجوانان خوابگاهي كاري انجام نشده همچنين تاكنون كارساختار يافته اي در زمينه تاثير درمان عقلاني – هيجاني- رفتاري بر روي نوجوانان خوابگاهي در زمينه بررسي ميزان بحران هويت صورت نگرفته است تصميم به انجام طرح تحقيقاتي و بررسي اثرات آن بر روي نوجوانان گرفته شد.
1-4. اهداف پژوهش
1-4-1. هدف کلی :
بررسی اثر بخشی آموزش گروهی به شیوه عقلانی – هیجانی – رفتاری بر کاهش بحران هویت و افزایش شادکامی نوجوانان خوابگاهی دختر.
1-4-2. اهداف اختصاصی :
الف – بررسی اثر بخشی آموزش گروهی به شیوه عقلانی – هیجانی – رفتاری بر کاهش بحران هویت نوجوانان خوابگاهی دختر.
ب – بررسی اثر بخشی آموزش گروهی به شیوه عقلانی – هیجانی – رفتاری بر افزایش شادکامی نوجوانانخوابگاهی دختر.
1-5.فرضیه های پژوهش
فرضیه 1: آموزش گروهی به شیوه عقلانی – هیجانی – رفتاری موجب کاهش بحران هویت نوجوانان خوابگاهی دختر می شود.
فرضیه 2: آموزش گروهی به شیوه عقلانی – هیجانی – رفتاری موجب افزایش شادکامی نوجوانان خوابگاهی دختر می شود .
1-6. تعاریف نظری و عملیاتی
((آموزش گروهی))
تعریف نظری : آموزش گروهی یک فرایند کمکی است که هدف آن، راهنمایی افراد به شناخت هر چه بهتر رفتار خود و دیگران است. این جریان می‌تواند متوجه یک مشکل ویژه، الگوهای زندگی، هویت یابی و یا ترکیبی از اینها بودهباشد.(کوهن1، 1983)
تعریف عملیاتی : در اینجا منظور از آموزش گروهی به شیوه به شیوه ی عقلانی – هیجانی – رفتاری عبارت است از دوره ای 9 جلسه ای هر هفته 1 جلسه و هر جلسه به مدت 90 دقیقه برای تعامل بین اعضای گروه به منظور:
ایجاد ارتبط ،آشنایی با نظریات شناختی، آشنایی با بحران هویت و پیامدهای آن، آموزش برخی از مهارتهای شناختی ، تمرکز شناختی و به کارگیری عملی تکنیک ABC ، ارزیابی، آموزش و بکارگیری تکنیک حل مسئله، که بر طبق برنامه عملیات آموزش گروهی به شیوه عقلانی –هیجانی – رفتاری انجام می شود.
1.Bernard Cohn
((روان درمانی عقلانی – هیجانی – رفتاری))
تعریف نظری: شیوه ی درمانی منسوب به آلبرت الیس که اکنون رفتار درمانی عقلانی – هیجانی (REBT) نامیده می شود. رفتار درمانی عقلانی – هیجانی سعی دارد فرایند های فکر ناسازگارانه ی درمانجو را تغییر دهد که پاسخهای هیجانی ناسازگارانه و بنابراین رفتار به آنها وابسته هستند (باچر و همکاران ،2007 ،ترجمه سید محمدی، 1388 ).
تعریف عملیاتی : در این پژوهش منظور از آموزش گروهی به شیوه عقلانی – هیجانی – رفتاری عبارت است از دوره ای 9جلسه ای برای ایجاد تعامل بین اعضا به منظور زمینه سازی و رسیدن به کاهش بحران هویت و افزایش شادکامی. این کار از طریق مواجهه سازی اعضا با یکدیگر و با مسائل درونی شان توسط درمانگر و سایر افراد گروه انجام می شود.
((بحران هویت))
تعریف نظری: یک دوره موقتی سردرگمی و پریشانی برای نوجوانان که قبل از به توافق رسیدن در مورد ارزشها و اهداف، آن را تجربه می‌کنند(برک، لوراای ،2001 ترجمه سید محمدی ،1384).
تعریف عملیاتی: در این پژوهش منظور از بحران هویت نمره ای است که که شخص از پرسشنامه بحران هویت بدست می آورد و این نمره می تواند در محدوده ی بین حداقل 10 و حداکثر 30 باشد هر اندازه نمره بالا تر باشد نشان دهنده ی بحران هویت بالاتر است و بالعکس.
((شادکامی))
تعریف نظری: شادکامی بر نگرش شخصی و ادراکات شخصی مبتنی است و بر حالتی دلالت می کند که مطبوع و دلپذیر است و از تجربه ی هیجانهای مثبت و خشنودی از زندگی نشئت می گیرد. برای شادکامی باید چهار مولفه را در نظر گرفت : عاطفه مثبت، رضایت از زندگی، فقدان اضطراب و افسرد گی (آرگایل،1995 به نقل از نصوحی،احمدی وعابدی 1383).
تعریف عملیاتی: در این پژوهش منظور از شادکامی نمره ای است که شخص از پرسشنامه شادکامی آکسفورد بدست می آورد و این نمره می تواند در محدوده ی حداقل 0 تا حداکثر 87 باشد. هر اندازه نمره بالاتر باشد نشان دهنده شادکامی بالاتر است و بالعکس.
((نوجوان خوابگاهی))
تعریف نظری: نوجوانی به دوره ای از رشد اطلاق می شود که بین کودکی و بزرگسالی است. به همین دلیل نوجوانی غالبا یک دوره ی انتقالی است. این دوره همراه با تغییرات عمده ی جسمانی، شناختی، اخلاقی و اجتماعی است که غالبا از حدود 12-11 سالگی شروع شده و در بسیاری از کشورهای صنعتی جوان در سن 20 سالگی خاتمه می یابد(احدی و جمهری 1377).
تعریف عملیاتی: در این پژوهش نوجوان خوابگاهی کسی است که به دلیل عدم وجود مدرسه در محل زندگی اش مجبور به ادامه تحصیل و سکونت به شکل شبانه روزی در مدرسه ای است که مجهز به خوابگاه برای دانش آموزان می باشد و شامل نوجوانان دختر بین 15 تا 18 سال هستند که حداقل دارای تحصیلات سیکل می باشند.
2-1.مقدمه
درتمامي ديدگاه ها، انسان ركن اصلي است، مخصوصا وقتي صحبت از جامعه سالم مي شود، نيروي انساني حرف اول را مي زند.و چنانچه مورد غفلت و بي مهري قرار گيرد جامعه نامطلوب خواهد بود، لذا آموزش و پرورش كه نيروي متناسب با جامعه را فراهم مي كند مهمترين ركن تلقي مي شود همچنين شكل گيري جامعه مدني در بدو امر در خانه صورت مي گيرد ، براي نيل به جامعه مدني متعادل ، آموزش و پرورش هماهنگ و پويا و همچنين خانواده هاي پايدار و داراي توازن روحي ضروري است.تجربه نشانگر اين است كه سلامت نظام اجتماعي و ثبات و پايداري آن به توانايي و آمادگي و سلامت افراد آن جامعه بستگي دارد.خانواده كه همواره نقطه اتكاي خوبي براي حل بسياري از مشكلات رواني و دروني انسان و مشكلات اجتماعي جوامع بشري بوده ، از نظر نقش و كاركرد نسبت به گذشته بسيار محدود شده است و برخي از كاركردهاي خود را به ساير موسسات واگذار كرده است.كه از ميان آن آموزش و پرورش متكلف انجام بسياري از كاركرد هاي خانواده شده است.بنابراين آموزش و پرورش بايد رفتار فرد را در ابعاد : عقلاني ، معنوي و اخلاقي ، اجتماعي ، عاطفي و بعد جسماني تغيير دهد.بايد توجه نمود كه اگر كودكان و نوجوانان با برنامه هاي متناسب و مشخص پرورش نيافته و اين مراحل را با موفقيت طي ننمايند بعنوان فردي مستقل از لحاظ عاطفي و اجتماعي نخواهند بود و در طي مراحل زندگي دچار مشكل شده و نمي توانند فرد موثري در جامعه باشند و دچار اختلالاتي از جمله افسردگي ، اضطراب ، بحران هويت، نااميدي و …. مي شوند.
تاکنون پژوهش ها و اقداماتی جهت افزایش شادکامی و کاهش بحران هویت از جمله استفاده از مشاوره های گروهی و فردی با رویکردهای مختلف صورت گرفته است.به نظر من آموزش به ویژه آموزش گروهی با رویکرد عقلانی هیجانی رفتاری می تواند بسیار مفید باشد.زیرا از این طریق مشکل کمبود مشاور و کثرت دانش آموزان مرتفع می گردد، از نظر هزینه و زمان نیز مقرون به صرفه است، علاوه بر مزایای ذکر شده دانش آموزان نیز در دسترسهستند و به راحتی می توان این کلاس های آموزشی را تشکیل داد.در این فصل از تحقیق ابتدا سعی شده است مفاهیم مرتبط با موضوع توضیح داده شود .سپس نمونه هایی از تحقیقات انجام شده در داخل و خارج از کشور که با موضوع مرتبط می باشند آورده شده است.
2-2.نوجواني
ژان ژاک روسو ، نوجوانی را تولدی نو می داند ، فروید این دوره را تحت عنوان مرحله ی تناسلی ، پیاژه آن را مرحله صوری یا انتزاعی و اریکسون5هویت یابی در مقابل بی هویتی معرفی کردهاند(غرایی،1387)رايس1(2001،ترجمه فروغان، 1387) مي نويسد نوجواني مرحله گذر از كودكي به بزرگسالي است.در طي نوجواني اوليه(12 تا 14 سال)بلوغ جنسي صورت مي گيرد، و تفكر عملياتي صوري آغاز مي شود.نوجوانان رفته رفته در صدد كسب استقلال و جدايي از والدين بر مي آيند، در اين راستا تماس بيشتر و احساس تعلق خاطرومصاحبت نزديكتري با همسالان را طلب مي كنند.شكل گيري هويتي مثبت از تكاليف عمده رواني – اجتماعي در اين مرحله است.نوجوانان در سالهاي آخر نوجواني (15 تا 19 سال) به انتخاب شغل ، تكميل تحصيلات ، و ورود به دنياي كار مي پردازند و روابط با جنس مخالف دوشادوش توانايي برقراري ارتباط دوستانه و صميمي باديگران در آنان شكل مي گيرد.در اين دوره نوجوان با دو مساله اساسي درگير است: بازنگري و بازسازي ارتباط با والدين و بزرگسالان و جامعه و بازشناسي و بازسازي خود به عنوان يك فرد مستقل.رفتار فرد در اين دوره گاه كودكانه و گاه همانند بزرگسال است.در طول اين دوره معمولا تعارضي بين اين دو نقش در فرد مشاهده مي شود. نوجواني ، رشد احساس «خود» به عنوان يك بزرگسال يا يك انسان مستقل و خود راهبر و رشد كنترل رفتاري خود در تعامل با جامعه است .نوجوانان بايد ،هويت منسجمي نيز براي خود كسب كنند و پاسخ مشخص و اختصاصي به اين سوالات دشوار و قديمي بدهند كه «من كيستم؟»، « جاي من در هستي كجاست؟» ، «از زندگي خود چه مي خواهم؟» .اين تغيير و تحولات و يافتن پاسخ نسبتا قطعي به اين سوالات و دستيابي به هويت خود چند سال طول خواهد كشيد.دوره نوجواني از 12 سالگي تا 20 سالگي (سن متوسط دستيابي به استقلال و خودكفايي و شكل گيري هويت«خود») در نظر گرفته شده است.اين دوره به سه مرحله تقسيم مي شود:
1- مرحله شروع يا فاصله گرفتن نوجوان از وضعيت پيشين:اين مرحله و فاصله گرفتن بيشتر جنبه رواني دارد،كودكان محروم از عواطف گرم و دوستانه خانوادگي ، كودكان خانواده هاي آشفته ، كودكان خانواده هاي مستبد و كودكان مبتلا به محروميت هاي فرهنگي و اجتماعي ممكن است اين فاصله گيري طبيعي را تا اندازه اي گسترش دهند كه مقدمه ناسازگاريها و دشواريهاي شديد بعدي آنان بشود، اما كودكان عادي ، اين فاصله تا آنجا گسترش مي يابد كه به كشف هويت و جنسيت و ساير جوانب رشد«خود» در آنانمنتهي شود.
-2مرحله مياني يا مرحله جدايي تداركاتي:اين مرحله هسته اصلي نوجواني و مشكلات آن است، در اين مرحله سطح عاليتري از ادراك «خود» را تجلي مي دهد.اين مرحله جدايي روحي ، فكري ، ارزشي و رفتاري است و زمينه هاي ذهني استقلال را براي نوجوان فراهم مي كند.در اين مرحله انسجام جنبه هاي مختلف بدني و جنسي و تصور از خويش به صورت هويت واحد شكل مي گيردو پاسخگويي به سوال اساسي «من كيستم؟» به تدريج در ذهن نوجوان تحقق مي يابد.نوجوانان متعلق به خانواده هاي از هم پاشيده و محيط هاي اجتماعي – فرهنگي ناسالم به دليل فقدان شرايط مناسب براي شكل گيري هويت و شخصيت مطلوب دچار نابهنجاريها و انحرافها مي شوند و در خطر ورورد به بزهكاريهاي نوجواني و يا ساير اختلالهاي گوناگون شخصيتي قرار مي گيرند.رشد هماهنگ نوجوان در تمام زمينه ها و شكل گيري هويت منسجم و مستقل ، ضرورتي انكار ناپذير در تعليم و تربيت اين مرحله است.
3- ورود به مناسبات اجتماعي به صورت بزرگسال: نوجواناني كه ورود مجدد آنان به مناسبات اجتماعي به دليل عدم انسجام هويت و كم تواناييهاي خود آنان يا به سبب محدوديت ها و نارسائيهاي بخش هاي مختلف زندگي اجتماعي و اقتصادي و فرهنگي با شكست مواجه مي شود ، گرفتار ابهام و اغتشاش روحي و سرگرداني دوره جواني خواهند شد(لطف آبادي،1380).
2-3.تاملي در معنا و مفهوم خود
رايس (2001،ترجمه فرغان، 1387) خود را درك فرد از ماهيت ، منش و فرديتش تعريف مي كند.و خودپنداره ، ديدگاه فرد يا برداشت او از خودش است؛ يا به عبارت ديگر ، « هويت خود فرض كرده » اي است كه در طول سال هاي بسيار شكل مي گيرد.خودپنداره ، ادراك شناختي و نگرش افراد به خودشان و توصيف يا برآوردي است كه از خود به عمل مي آورند.يافته هاي پژوهشي نشان مي دهد كه خود با افزايش سن ، روز به روز ، متمايز تر مي شود.وی می نویسد روث سترنگ1 (1957) نیز عقيده داشت كه خود داراي چهار بعد اصلي است.نخست، خودپنداره كلي كه شامل كل« ادراكات نوجوان از توانش ها ، موقعيت و نقش هايش در جهان خارج است.دوم خودپنداره هاي موقت ، كه تحت تاثير تجارب كنوني فرد هستند.وی همچنین خاطر نشان می کند لك ويك – گرجين2 و دكويك3 (1990) عقیده دارند.
1.Ruth strang
2.Lackovic_ Grgin
3.Dekovic
سومين خود، خود اجتماعي نوجوان ، به عبارت ديگر خود او در روابط با ديگران ، خودي كه ديگران به آن واكنش نشان مي دهند.و چهارم ، نوجوان دوست دارد خود آرماني تصوري اش باشد.افرادي كه خودواقعي آنها به خود آرماني مورد نظرشان نزديك باشد، وضعيت هيجاني سالمتري دارند.
مورفي در تعريف مفهوم خود مي گويد:خود عبارت است از احساسات و ادراكاتي كه هر كسي از كل وجود خويشتن دارد.اين مفهوم سبب مي شود كه آدمي با وجود تغييرات و تحولاتي كه در طول زمان روي مي دهد، پيوسته احساس دوام و استمرار نمايد.آلفرد آدلر ، معتقد است كه خود چيزي جز سبك مخصوص زندگي هر فرد نيست.يونگ نيز در نوشته هاي اوليه خود ، «خويشتن»را برابر با تمام شخصيت يا روان در نظر گرفته ، ليكن پس از ارائه مفهوم قومي و نژادي شخصيت ، «خويشتن» را گرايش به «وحدت صفات شخصيت»تعريف نموده است(شرفي،1380).
کارل راجرز (1982) به نقل از بیابانگرد(1384) پدیده «خود» را چنین تعریف می کند : « طرز پندار یا تصور نسبتا دائمی هر فرد راجع به ارزشی که او برای خود قائل می شود و رابطه این ارزش با خود واقعی او».جرسیلد16می گوید:« خود مجموعه ای از افکار و عواطف است که سبب آگاهی فرد از موجودیت خود می شود.«خود» دنیای درونی شخص است و شامل تمام ادراکات ، عواطف ، ارزشها و طرز تفکر او می باشد».در خانواده هایی که صمیمیت ، محبت و مهربانی وجود دارد ، کودک می تواند هم ثبات خودپنداری را حفظ کند و هم باعث تغییرات مطلوب در شخصیت خود شود
2-4.نظريه هاي مربوط به چگونگي تشكيل خود(با تاكيد بر ديدگاه كنش متقابل نمادي)
تمركز اصلي ديدگاه كنش متقابل نمادي ، متوجه نظريه هاي مربوط به اجتماعي شدن فرد يعني چگونگي تشكيل خود اجتماعي مي باشد؛اولا زندگي اجتماعي مستلزم نوعي ارتباط است و ارتباطات انساني به ميزان زيادي نمادي مي باشد. ثانيا زندگي اجتماعي به كنش متقابل وابسته است بدين ترتيب كه رفتار افراد طي كنش متقابل تحت تاثير هم قرار گرفته و شكل مي گيرد(عبدالله زاده،ديانتي نيت،1382).
حال به بیان نظریات کولی و مید در مورد چگونگی خود پرداخته می شود:
2-4-1. چارلز هورتن كولي
كولي سعي در تبيين چگونگي شكل گيري خود در رابطه متقابل فرد و جامعه و در تجربه اجتماعي دارد .بطوريكه خود در يك فراگرد اجتماعي مبتني بر مبادله ارتباطي پديد مي آيد و در آگاهي شخص منعكس مي شود و آگاهي يك شخص از خودش بازتاب افكار ديگران درباره خودش است.مكانيسم اين عمل عبارت است از نگاه كردن خود در آينه ديگران به عبارت ديگر انسان در اين روند سعي دارد خود را از ديد ديگران ارزيابي كند. به همين علت او صحبت از خود آينه اي مي كند. كولي معتقد است كه آگاهي هر كس از خود ، زاده سه عامل –



قیمت: تومان

دیدگاهتان را بنویسید