c (3663)

گروه : روانشناسی
پايان نامه جهت دریافت کارشناسي ارشد (M.A)
روانشناسی بالینی
عنوان :
اثربخشی روش ماتریکس برکاهش رفتارهای پرخطرجنسی مردان معتادشهرکرمانشاه
استاد راهنما :
دکترمختارعارفی
نگارنده :
محمدنظرآبادی
پاییز 1393
پروردگارا…
براندیشه ام پاکی، برقلبم ایمان، بر زبانم توان و بر راهم استواری بخش و یاریم کن تا همواره به یادت باشم. به من توانایی عطا کن تا برآنچه از دانش بخشیده ای شکرگزار باشم و عنایتی کن تا بتوانم به یاری علمی که مرا داده ای بنده ای شایسته برای تو و یاوری توانا برای بندگانت باشم.
سپاس گذاری
برخود لازم می دانم که از استاد راهنمای اندیشمند خود، جناب آقای دکترمختارعارفی که دلسوزانه و بزرگوارانه و بامتانت مثال زدنی همواره در این پژوهش بنده را هدایت نمودند و از اساتید داورجناب آقایان دکترکیوان کاکابرائی و دکترکریم افشارنیا که با لطف و محبت خود و با دید ریزبینانه، بنده را از علم فراوان خود بهرمندکردندکمال قدردانی و سپاس را داشته باشم.
و همچنین تشکر و سپاس از اساتیدگرامی آقایان دکترشاهین ودودی، دکترنورالله محمدی،دکترمسعودپایدار، آقایان فرشادزارعی، مجتبی قنبری، علی فلاحی،حمیدمحمدپور، خانم شهلا اسدی و برادربزرگم آقا مهدی که در این امرتلاشهای بسیاری را متحمل شدند و همواره از راهنمایی ها و پیشنهادات آنها بهرمند گردیدم.
تقدیم به :
دو وجود مقدس،
آنان که ناتوان شدندتا من به توانایی برسم،
موهایشان سفید شد تا من در اجتماع رو سپید شوم،
و عاشقانه سوختند تا روشنگر راهم باشند و گرمابخش وجودم.
پدر و مادرم
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل یکم : مقدمه پژوهش 1
مقدمه2
بیان مسأله2
اهمیت و ضرورت پژوهش5
اهداف پژوهش6
سوال پژوهش6
تعاریف واژگان6
تعریف مفهومی6
تعریف عملیاتی7
فصل دوم: پیشینه پژوهش 8
پیش درآمد 9
انواع و شیوع رفتارهای پرخطر 9
رفتارهای خودآسیب رسان 9
مصرف سیگار 10
سوء مصرف مواد 10
مصرف الکل 11
تعارف مربوط به رفتارجنسی 12
رابطه جنسی 12
رابطه جنسی ایمن و پرخطر 12
رابطه جنسی با خطرمتوسط 12
رابطه جنسی پرخطر 12
رفتارهای پرخطرکدامند ؟ 13
تعاریف مربوط به نوع رابطه جنسی 13
شریک جنسی اولیه 13
شریک جنسی ثانویه 13
تماس جنسی ناسالم 13
رفتارهای جنسی پرخطر 14
مقدمه ای بر رفتارهای پرخطر نوجوانان 17
نقش شخصیت در رفتارهای جنسی پرخطر 19
دیدگاه های مرتبط در خصوص اعتیاد و رفتارهای پرخطر20
دیدگاه روانی اجتماعی20
دیدگاه روان تحلیلی20
دیدگاه یادگیری اجتماعی21
دیدگاه رشدی- شناختی21
دیدگاه اعتقادات مذهبی 22
دیدگاه آمادگی زیست شناختی22
دیدگاه اجتماعی- فرهنگی23
آثار محرومیت از پدر در همانندسازی نقش جنسی24
نظریه های موجود در مورد رفتارهای سالم و پرخطر24
تعریف اعتیاد25
مصرف موادمخدر 26
ملاکهای DSM-IV-TR 27
طبقه بندی انواع مواد 28
موادافیونی 28
موادآرامبخش، خواب آوار یا ضداضطراب 28
توهم زا 29
محرک ها 29
تعریف متامفتامین 29
اثرات متامفتامین31
عوامل موثر در شروع مصرف مواد32
برای احساس سرخوشی32
برای احساس بهبودی 32
برای کارکردبهتر32
کنجکاوی و اینکه دیگران هم مصرف می کنند32
رابطه پرخطرجنسی و ایدز 33
انواع درمان ها و مقایسه آن ها 34
گروه حمایت همتایان 34
جلسات12گامی 35
تحلیل عود 35
حمایت اجتماعی 35
مدل ماتریکس 35
اصول راهنما در درمان ماتریکس36
رابطه مثبت و همیارانه37
ساختارانتظارات 37
مهارت های شناختی- رفتاری38
گروه های خودیاری39
پیشینه پژوهش40
پژ وهش های داخلی40
پژوهش های خارجی 41
فصل سوم: روش پژوهش49
روش 50
معرفی متغیرها50
جامعه آماری50
نمونه و روش نمونه گیری51
ابزار پژوهش51
روش تجزیه و تحلیل داده ها51
روش اجرا 52
فصل چهارم: یافته های پژوهش 54
آمارتوصیفی 55
آزمون سوالات 56
فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری 59
بحث و نتیجه گیری 60
محدودیت های پژوهش63
پیشنهادها63
پیشنهاد کاربردی63
پیشنهادات پژوهشی63
منابع65
منابع فارسی65
منابع انگلیسی70
پیوست ها 76
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول1-1 فهرست عناوین جلسات52
جدول 4-1- میانگین و انحراف معیار نمرات پیش آزمون و پس آزمون و پیگیری ها گروه
آزمایش وکنترل 55
جدول 4-2- خلاصه نتایج آزمون مقایسه میانگین های نمرات پس آزمون رفتارهای پرخطرجنسی
و شرکای جنسی 56
جدول4 -3- خلاصه نتایج آزمون مقایسه میانگین های پس آزمون و مرحله پیگیری رفتارهای
پرخطرجنسی و تعدادشرکای جنسی57
جدول4-4 خلاصه نتایج آزمون مقایسه میانگین های میزان رفتارهای پرخطرجنسی براساس وضعیت
تأهل در مرحله پیش آزمون57
چکیده
هدف: هدف از انجام پژوهش حاضر تعیین اثربخشی روش ماتریکس بر کاهش رفتارهاي پرخطر جنسی مردان معتاد شهر کرمانشاه بود.
روش: روش پژوهش شبه آزمایشی با طرح پیش‌آزمون- پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش معتادان مرد شهر کرمانشاه بود که با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شد. به آزمودنی ها پرسشنامه رفتارهای پر خطر جنسی داده شد. تعداد 24 نفر به روش تصادفی در دو گروه آزمایشی و کنترل با تعداد برابر (n=12) جایگزین شدند.
روش ماتریکس بر روی گروه آزمایشی به ‌صورت گروهی اجرا شد. گروه آزمایش به مدت 8 جلسه 90 دقیقه‌ای دوباردرهفته تحت مداخله روان درمانی گروهی قرارگرفتند. بعد از اتمام جلسات از دو گروه پس آزمون به عمل آمد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان‌دهنده تفاوت معنی‌دار میانگین رفتارهای پر خطر گروه آزمایش و گروه کنترل بود. نتایج آزمون های تحلیل کواریانس نشان دادکه روش ماتریکس برکاهش رفتارهای پرخطرجنسی و تعدادشرکای جنسی بطور معناداری تأثیرگذاربوده است. همچنین نتایج آزمونt وابسته نشان داد تفاوت معناداری بین وضعیت تأهل در افراد پرخطر جنسی نداشته است.
نتیجه گیری: نتایج نشان دادکه روش ماتریکس احتمالاً می‌تواند باعث کاهش رفتار پر خطر جنسی در بین معتادین شود بنابراین از این رویکرد ممکن است بتوان برای کاهش رفتارهای پرخطر جنسی در گروه های پرخطر به منظور پیشگیری از ابتلا به HIV استفاده کرد.
کلیدواژگان: روش ماتریکس، رفتارهای پرخطر جنسی، HIV ، معتادان.
فصل یکم
مقدمه پژوهش
مقدمه
در بررسی تاریخ، هیچ جامعه بشری را نمیتوان یافت که با معضل مربوط به مواد مخدر دست به گریبان نباشد و شاید بتوان گفت مواد مخدر همزاد با بشر در این جهان یافت شده و تا زمانی که انسان در این عرصه وجود دارد آن نیز پابرجا خواهد بود. مسائل مربوط به مواد مخدر تازگی نداشته و اثرات آن نیز همواره در سرنوشت ملتها و اقوام قابل جستجو است (سهرابی، هادیان، اصغرنژاد، 1387).
بزرگترین معضل اجتماعی امروز ایران، اعتیاد است که مسأله و مشکل میلیونها جوان است که وارثان اصلی کشورند. امروزه اعتیاد به انواع مواد مخدر و مشکلات مرتبط با آن به نحو بسیار خطرناک و تأسف باری نسل جدید کشور را تهدید می کند. شیوع مواد مخدر و اعتیاد سالهاست که یکی از گرفتاری های درجه اول کشور محسوب میشود و کوششهایی که تاکنون برای مهار این پدیده صورت گرفته است به دلایل مختلف علی رغم خواست قلبی مردم و دولت موفقیتهای اندکی در پی داشته است (سهرابی، هادیان، اصغرنژاد، 1387).
اعتیاد حالت مزمن روانی و جسمی است که در اثر مصرف مکرر مواد مخدر در فرد ایجاد شده و در طی آن در فرد نیاز و تمایل جسمی و روحی برای مصرف دوباره مواد مخدر به وجود میآید. فرد در طی اعتیاد خود مصرف مواد را مرتباً افزایش داده و در اثر قطع مواد نشانگان محرومیت در فرد ایجاد میشود(سادوک و سادوک1، 2008 ؛ ترجمه رضاعی، 1388).
اعتیاد کلیه رفتارهای فردی و اجتماعی را تحت شعاع قرار میدهد و به عنوان مهمترین آسیب اجتماعی، جامعه انسانی را مورد هجوم قرار داده است(هوشنگ و جزایری، 1377). معتادان به مواد مخدر جزو گروهای پر خطر می‌باشند(جرلایز2، 2008) بنابراین انجام مداخلاتی در جهت کاهش رفتارهای پرخطر آنها ضروری بهنظر میرسد زیرا اعتیاد بهعنوان یك آسیب اجتماعی، شاید هیچگاه بهطور كامل ریشه‏كن نشود، اما با تدبیر، اندیشه و تلاش واقعی حداقل می‏توان آسيبهاي مرتبط با آن را همچون رفتارهای پرخطر جنسی و به تبع آن سرعت شیوع و انتقال بیماری ایدز را كاهش داد. یکی از مداخلاتی که در دهههای اخیر در زمینه ایجاد تغییر و یا کاهش در رفتارهای نامناسب با موفقیت و استقبال زیادی همراه بوده است روش ماتریکس میباشد که به عنوان درمانی بهشکل فردی و گروهی به صورت مستقل و یا درکنار سایر درمانها در حوزههای مختلف بهکار رفته است(مکری واختیاری،1388). با توجه به مشکلاتی از قبیل ابتلا به HIV و بیماری مقاربتی که می تواند به واسطه رفتارهای پرخطر به استثنای خودکشی درپسران بیشتراز دختران است(لیندبرگ،بوگسس و ویلیامز3،2000) و با در نظرگرفتن تعداد زیاد معتادان در جهان و کشور ما و نیز با در نظر گرفتن اینکه ارتباط جنسی نامشروع، در میان حدود نیمی از معتادان گزارش شده است(رازقی، 1999). این پژوهش درصدد است تا با استفاده از آموزش روش ماتریکس و تأثیر ممکنه آن در تسلط بر احساسات و رفتارها و نیز نقش این روش در تصمیم گیری مناسب تر، مداخله ای را در جهت کاهش رفتارهای پر خطر جنسی در مردان معتاد انجام دهد.
بیان مسئله
با شروع قرن جديد جوامع بشري با معضل بزرگ اجتماعي – رواني سوء مصرف مواد مواجه هستند. به عبارت دیگر، سوء مصرف مواد مخدر یک پدیدهی جهانی است و کمتر کشوری یافت میشود که این معضل در آن وجود نداشته باشد. سوء مصرف مواد مخدر، امروزه پا را از مرز اختلالات فردی و روانشناختی فراتر نهاده و به یک معضل اجتماعی تبدیل شده است،که از آن با عناوینی همچون طاعون قرن و بلای خانمان سوز یاد میشود.
طبق گزارش ستاد مبارزه با مواد مخدر پس از تصادفات دومین عامل فوت در مرگهای مشکوک عوارض ناشی از اعتیاداست (رقیبی و پورقازی، 1384). اولین گزارشی که از مصرف مواد مخدر در ایران به چاپ رسیده است مربوط به قرن 17 میلادی میباشد، ولی اولین آمار رسمی مکتوب به تعداد مصرفکننندگان درایران مربوط به سال 1948 میلادی است که تعداد معتادان به تریاک را 1250000 نفراز کل جمعیت 14000000 نفرذکرکردهاند (رزاقی، رحیمی و مدنی،1381).
در مطالعه بعدی که توسط مؤسسه داریوش در مورد همهگیری مصرف مواد در 28 استان کشور در سال1383 انجام گرفت، تعداد معتادان کشورکه نیازمند خدمات درمانی بودند بین 1500000 نفر تا1800000 نفر برآورد شدند (نارنجیها ،1383). تخمینهای مبتنی بر گزارشهای سازمان ملل نشان میدهد که 5/1 الی2 درصد ازجمعیت ایران مشکل جدی یا سوء مصرف مواد مخدر دارند(محمدی،1390).
اعتیاد یکی از بزگترین معضلات بزرگ جامعه ما است. اعتیاد معلول عوامل و مشکلات مختلف اجتماعی، روانشاختی و بیولوژیک است. معتادان به مواد مخدر از جمله گروه های پرخطردر ابتلا به عفونتهای ناشی از ویروس هاعامل هپاتیت c، هپاتیت B و ایدزهستند. از جمله رفتارهای پر خطرافراد معتاد، می توان به استفاده مشترک از سرنگ آلوده جهت تزریق مواد اشاره کردکه باعث انتقال عفونت های اشاره شده در بین این افراد می شود (عطایی، صالحی، جوادی، خوروش، عاطفه السادات و همکاران، 1389).
از جمله دیگر رفتارهای پرخطر در افراد معتاد می توان به رفتارهای پرخطر جنسی درآنها اشاره کردکه عامل مؤثری درگسترش عفونت ایدز در سایر گروه های اجتماعی است و این موارد شامل شرکای متعدد جنسی و رفتار جنسی بدون استفاده از وسایل محافظتی نظیرکاندوم است (عطایی، صالحی، جوادی، خوروش، عاطفه السادات و همکاران، 1389).
هرگونه رابطه جنسی(دهانی، مهبلی و مقعدی) كه بدون استفاده از وسايل ايمنی رابطه جنسی ازقبیل كاندوم مردانه يا زنانه انجام گيردكه درآن احتمال مبتلاشدن به ايدز و ديگر بيماريهايی كه ازطريق رابطه جنسی منتقل ميگردند افزايش يابد، رفتار پرخطر جنسی ناميده میشود(سادوک و سادوک4، 2008 ؛ ترجمه رضاعی، 1388). همچنين داشتن شركای جنسی متعدد وگذری و ازطرفی رابطه جنسی در زمان مصرف مواد مخدر، جز رفتارهای پرخطر جنسی قرارمی گیرند(باكتينگ5، راسر6 و اسكلما7، 1999).
ضمن آنکه درتحقیقات مختلف رابطه متغیر رفتارهای پرخطرجنسی با متغیرهای دیگری بررسی شده است از قبیل شیوع رفتارهای جنسی پرخطر(حیدری، میراحمدی زاده، کشتکاران، اعتمادی و لطفی،1390)، زمان و روش آموزش مسائل جنسی(جلالی، ناهیدی، امیرعلی اکبری وعلوی مجده ،1384)، لزوم ارائه آگاهی های جنسی لازم به افراد معتاد(عطایی، صالحی، جوادی، خوروش، عاطفه السادات و همکاران، 1389)، استفاده از مدل رویکرد برنامه ریزی شده به سلامت جامعه( یزدان پناه، صفری، یوسفی، عنقا، حبیبیان، و همکاران، 1389)، تأثیرمتادون درمانی در کاهش رفتارهای پرخطرجنسی(مرسلی، 1387)، تأثیر نشانگان فزون کنشی-کاهش توجه8 درگرایش به رفتارهای پرخطرجنسی(میکائیلی و هاشمی،1392). پیش بینی کننده های روانشناختی رفتارهای پرخطرجنسی( میکائیلی و هاشمی، 1392). همه این تحقیقات، اهمیت و گستردگی مشکل رفتارهای پرخطرجنسی را بیان نموده اند.
شواهد نشان می دهندکه اعتیاد در حال حاضر یکی از بزرگترین و پرهزینهترین معضلات جامعه ما راتشکیل میدهدکه هم اکنون رو به گسترش می باشد(سبزی خوشنامی، 1390). برآوردهاي صورت گرفته نشان ميدهدكه ميزان خسارتهاي اقتصادي- اجتماعي مستقيم و غير مستقيم مواد مخدر و اعتیاد و مشکلات در ارتباط با آن از قبیل انتقال و مبتلا شدن به ایدز و بیماریهای مقاربتی و درمان آن دركشورساليانه700 ميلياردتومان ميباشدکه قسمتی از این هزینه مربوط به بیماریهای مرتبط با اعتیاد و معتادان از قبیل بیماری ایدز و هپاتیت می باشد(صادقی اهری، 1382(.
آمارها نشان دهنده شیوع بالای رفتارهای پرخطر جنسی در بین معتادان است. طبق گزارش 8/55% معتادان روابط جنس خارج از چهارچوب خانواده داشته اند(عطایی، صالحی، جوادی، خوروش، عاطفه السادات و همکاران، 1389). همچنین در تحقیق نارنجی ها(1383) شیوع رفتارهای پرخطرجنسی بین معتادان 7/42 و در پژوهشی دیگر میزان رفتارهای پرخطرجنسی معتادان 8/59% تخمین زده شده است(یاری، باباخانی و توکلی، 1388).
با توجه به افزایش معتادان در ایران و جهان شیوع بالای رفتارهای پرخطرجنسی در بین آنها و اینکه یکی از راههای اصلی انتقال ایدز و دیگر بیماریهای مقاربتی رفتارهای پرخطرجنسی است(عطایی، صالحی، جوادی، خوروش، عاطفه السادات و همکاران، 1389)، انجام مداخلاتی در راستای کاهش رفتارهای پرخطر و جلوگیری از منتقل شدن و شیوع این قبیل بیماریها بسیار مهم میباشد.
چون کاربردهای مدل ماتریسی در حوزه های مختلف، برای درمان وابستگی به کوکایین(راوسن9، ابرت10، مک کان11 و مان12، 1986)، مصرف دارو و الکل، بهبود درشاخص های روان شناختی و کاهش رفتارهای پرخطر جنسی مرتبط با انتقال ایدز( ویروس نقص ایمنی انسان) (شاپ تاو13، راوسن، مک کان و ابرت، 1994؛ شاپ تاو، راوسن و لینگ14،1997) به اثبات رسیده و این اثربخشی درمان حمایت تجربی برای استفاده از این مدل را فراهم کرده است.
تعدادی از طرح هایی که با حمایت مالی موسسه ملی سوء مصرف مواد آمریکا اجرا شده، بیانگرآن است که شرکت کنندگان درمان شده با مدل ماتریسی، کاهش های آماری معناداری را در مصرف دارو و الکل، بهبودهایی را در شاخص های روان شناختی و کاهش رفتارهای پرخطر جنسی مرتبط با انتقال ایدز داشتند (راوسن، 1995؛ شاپ تاو، راوسون، مک کان و ابرت، 1994؛ شاپ تاو، راوسون و لینگ، 1997).
این موارد بررسی جنبه ها و راهکارهای بیشتردر خصوص رفتارهای پرخطرجنسی را می طلبد. بنابراین در پژوهش حاضر به بررسی تأثیر روش ماتریکس برکاهش رفتارهای پرخطرجنسی مردان معتاد شهرکرمانشاه پرداخته شده است.
اهمیت و ضرورت پژوهش
اعتیاد درحال حاضر یکی از بزرگترین مشکلاتی است که گریبان گیر انسان شده و عوارض ناشی از آن، آسیب های بسیار جدی اجتماعی، روانی، فردی، فرهنگی و اخلاقی ایجاد می کند. ضمن آنکه باید بدانیم اهمیت پدیده شوم اعتیاد، نیازی به سخنرانی و قلم فرسایی افراطی ندارد( وزارت بهداشت،1381).
از سویی دیگر امروزه شیوع بیماری های پرخطر جنسی تبدیل به یکی از مهمترین دل نگرانی های بشری شده و در جهان رشد تصاعدی دارد. آمارها بیانگر این هستندکه هر روز16 تا20 هزار نفر در جهان به ایدز مبتلا می شوند و در ایران نیز مطابق آمار موجود، تا سال 1381، تعداد 4424 نفر مبتلا به ایدز بوده اند و از این تعداد، 365 نفر به علت رفتار جنسی پرخطر آلوده شده اند(عطایی، صالحی، جوادی، خوروش، عاطفه السادات و همکاران، 1389).
ضمن انکه استان کرمانشاه به علت تجربه مستقیم 8 سال جنگ و نیز مشکلات و محرومیت های اقتصادی و اجتماعی و رفاهی بعد از جنگ(که همچنان ادامه هم دارد)، در حال حاضر یکی از آسیب پذیرترین استانهای ایران است. اعتیاد و رفتارهای پرخطرجنسی، بخش کوچکی از این مشکلات هستند. این نکته ضرورت انجام مطالعات تخصصی و ارائه راهکارهای علمی برای شهروندان این استان را بیش از پیش نشان می دهدکه اگر دراین زمینه تلاش نشود، این تجارب تلخ، تلخ تر خواهند شد. به زبان روانشناسی، یعنی شدت و فراوانی آسیب های روانی اجتماعی دربین مردم این استان، خارج از حد تعاملات خواهد شد.
به طور خلاصه، نگاه اجمالی به سه واژه«اعتیاد و فرد معتاد»، «رفتارپرخطرجنسی» و محیط آسیب پذیر(همچون شهر کرمانشاه) این ادعا را به خوبی اثبات می کندکه این پژوهش و پژوهش هایی شبیه به آن، تئوری پردازی محض نیست بلکه سرمایه گذاری مستقیم برای سلامت و بهداشت روانی مردم یک جامعه است.
اهداف پژوهش
هدف اصلی
هدف پژوهش حاضر، بررسی اثربخشی روش ماتریکس برکاهش رفتارهای پرخطرجنسی مردان معتاد شهر کرمانشاه در سال 1393 است.
اهداف فرعی
1. تعیین اثربخشی روش ماتریکس برکاهش شرکای جنسی معتادان شهرکرمانشاه
2. تعیین تاثیر وضعیت تأهل با انجام رفتارهای پرخطرجنسی در معتادان شهر کرمانشاه
سؤالات تحقیق
1.آیا روش ماتریکس برکاهش رفتارهای پرخطرجنسی در معتادان شهرکرمانشاه تاثیردارد ؟
2. آیا روش ماتریکس برکاهش شرکای جنسی در معتادان شهر کرمانشاه تاثیردارد؟
3. آیا وضعیت تأهل در انجام رفتارهای پرخطرجنسی در معتادان شهرکرمانشاه تاثیردارد؟
تعريف واژگان
تعاریف مفهومی
روش ماتریکس: نوعی روش درمان غیردارویی در افراد معتاد است که جز در موارد نادر، نیاز به بستری بیماران نیست. این روش با حضور درمانگر و بیمارانجام می شود و بر مداخلاتی مثل آشنایی بیمار و خانواده اش با اعتیاد و مواد محرک و چگونگی درمان، شناخت موقعیت های مشکل آفرین هر بیمار، مهارتهای پیشگیری از وسوسه و ولع مصرف، مهارتهای زندگی سالم و بدون مواد، افزایش بینش فرد نسبت به رفتارهایش و اصلاح آنها افزایش ماندگاری بیمار در درمان وکاهش رفتارهای پرخطرجنسی مرتبط باانتقال ایدزداشتندتاکید می شود(راوسن15، 1995).
رفتار پر خطر جنسی: هرگونه رابطه جنسي(دهاني، مهبلي و مقعدي) كه بدون استفاده از وسايل ايمنی رابطه جنسي از قبیل كاندوم مردانه يا زنانه انجام گيردكه درآن احتمال مبتلا شدن به ايدز و ديگر بيماري هايي كه ازطريق رابطه جنسي منتقل ميگردند افزايش يابد، رفتارپرخطرجنسي ناميده ميشود(سادوک و سادوک16، 2008 ؛ ترجمه رضاعی، 1388). همچنين داشتن شركاي جنسي متعدد وگذری و از طرفي رابطه جنسي در زمان مصرف مواد مخدر، جزء رفتارهاي پرخطرجنسي قرار می گیرند(باكتينگ17، راسر و اسكلما18، 1999).
تعاریف عملیاتی
روش ماتریکس : در این پژوهش، روش ماتریکس پس از اجرای پیش ازآزمون در 8 جلسه یک و نیم ساعته برای گروه آزمایش اجرا خواهد شد. منظور از روش ماتریکس، فرایند مشاوره ای با عناوین آشنایی و سنجش،کلیات رفتارهای پرخطر و مختص به معتادان، انواع شروع کننده های درونی و بیرونی، وسوسه جنسی،کار و بهبودی، شرم و گناه، تعریف معنویت، روابط جنسی اعتیادگونه و سنجش پایانی است که به صورت گروهی اجرا شد(نجفی، بیگدلی، دهشیری، رحمتیان و طباطبایی، 1391).
رفتارهای پرخطر جنسی: در این پژوهش، رفتارپرخطرجنسی توسط پرسشنامه رفتارهای پرخطرجنسی(زارعی، خاکباز وکرمی، 1389) سنجیده شد.

فصل دوم
پیشینه پژوهش

پیش درآمد
پژوهش های فراونی در زمینه رفتارهای پرخطرصورت گرفته است و رفتارهای پرخطرجنسی در معتادان از مواردی است که کمتر به آن پرداخته شده است در این فصل به مرور برخی از پژوهشهای پیشین در این مورد اشاره خواهیم کرد.
رفتارهای پرخطرمهمترین عامل به خطرافتادن سلامت جامعه اند. امروزه شیوع رفتارهای پرخطر بخصوص درنوجوانان و جوانان به یکی از مهمترین وگسترده ترین دل نگرانیهای جوامع بشری تبدیل شده و علیرغم فعالیتهای سه دهه گذشته فقرهای مخاطره آمیز درسطح جهان دارای رشد تصاعدی بوده است. مصرف موادمخدر، خشونت و رفتارهای جنسی عامل بسیاری از مرگ و میرهای سنین نوجوانی و اوایل بزرگسالی است(لیندبرگ19، بوگسس و ویلیامز20، 2000). بسیاری از رفتارهای پرخطرجنسی از قبیل سیگار، الکل، موادمخدر و روابط جنسی نامطمئن درسنین قبل از 18سالگی اتفاق می افتد(برگمن و اسکات21، 2001).
رفتارهای پر خطر عبارتند از رفتارهایی که اثرات نامطلوبی بر رشد همه جانبه و سلامتی نوجوانان دارد.که می تواند مانع موفقیتها و رشد آتی آنها گردد. این رفتارها(مانند دعوا کردن) می تواند منجر به صدمات فیزیکی شده و یا رفتارهایی که اثرات منفی فزاینده( مانند سوء مصرف مواد) دارند را شامل گردد. رفتارهایی پر خطر می تواند یا ایجاد مانع برای تجربیات شاخص گروه همسالان، اثرات نامطلوبی روی معتادان بر جا گذارد( گازمن22، 2007) .
انواع و شیوع رفتارهای پر خطر
از میان رفتار های پر خطر چندین نوع خاص به دلیل شیوع شان در نوجوانان امروز، مورد توجه متخصصین می باشد . بسیاری از این رفتارهای منجر به آمار بالای مرگ و جراحت در میان نوجوانان گردیده و یا اثرات منفی روی جامعه دارند که در ادامه به برخی از آنها اشاره خواهد شد( گازمن، 2007) .
رفتارهای خود آسیب رسان ، خشونت و خود کشی
در میان نوجوانان، خود آسیب رسان ترین رفتارها مربوط به رانندگی است. گرفتن گواهینامه یکی از هیجان انگیزترین آرزوهای دوره نوجوانی است اما متأسفانه تصادفات رانندگی یکی از دلایل فوت نوجوانان را در بر می گیرد. بسیاری از صدمات و جراحت ها با نبستن کمربند ایمنی تشدید شده( و منجر به مرگ می شود) . تقریبا 30 % نوجوانان ایالات متحده اظهار می دارند که به ندرت از کمربند ایمنی استفاده می کنند یا اینکه هرگز استفاده نمی کنند. ترکیب مصرف الکل و رانندگی نیز در مرگ نوجوانان در اثر تصادفات رانندگی سهم عمده ای دارد. حدود 10 % نوجوانان ایالات متحده اظهار می دارند که پس از نوشیدن الکل اقدام به رانندگی کرده اند و 36 % در حین رانندگی اقدام به نوشیدن الکل کرده اند. خبر خوب آن است که شیوع رفتارهای پر خطر مرتبط با رانندگی در طی چهار سال گذشته کاهش قابل ملاحظه ای داشته است. با وجود این رفتارهای پر خطر مربوط به رانندگی یک مشکل جدی در طول دوران نوجوانی است(پینکرتون وآبرامسون23، 2005 ) .
درگیری فیزیکی و پرخاشگری، گروه دیگری از رفتارهای خودآسیب رسان را تشکیل می دهند. این گروه از رفتارها پس از تصادفات رانندگی دومین عاملی است که منجر به مرگ افراد بین سنین 34 – 15 سال می شود. 36 % از نوجوانان ایالات متحده اظهار می کنند که در طی یکسال گذشته درگیری فیزیکی داشته اند(پسران 43% و دختران 28% ) به طور مشابه هم پسران و هم دختران گزارش کرده اند سلاح گرم یا سرد حمل می کنند ( 19% ). با وجود این تفاوت معناداری بین حمل سلاح توسط پسران (29%) و دختران (7%) وجود دارد (پینکرتون وآبرامسون، 2005) .
نهایتاً خودکشی یکی از پر خطرترین رفتارها در میان نوجوانان امروز است. نزدیک به 17% (تقریبا از هر 5 نوجوان یک نفر) از نوجوانان در ایالات متحده اقدام به خودکشی داشته اند و 13% به طور واقعی افکار خودکشی داشته اند. در میان نوجوانان ایالات متحده هر ساله 4/8% اقدام به خودکشی گزارش می شود. در حال حاضر خودکشی سومین عامل مرگ و میر در میان نوجونان سنین 15 – 24 سال می باشد که86% از این مرگ و میرها به پسران و14% به دختران اختصاص دارد(گازمن24،2007)
مصرف سیگار
با اینکه در همه جوامع سعی می شود میزان مصرف سیگار را پائین بیاورند، به نظر می رسد که برای رسیدن به این هدف مشکلات زیادی وجود دارد. تحقیق درباره نوجوانان 19-11 ساله نشان می دهد که 16% آنها رسماً سیگاری هستند و ترک این عادت نیز به نظر دشوار می رسد تحقیقی که در سال 1995 انجام شده است، نشان می دهد که 25% از نوجوانان ایالات کبک کانادا سیگار می کشند که 15 % آنها بین سنین 14-12 سال و 38 % از آنها بین سنین18-15 سال قرار دارند(صرامی، قربانی و مینویی،1392).
سوء مصرف مواد
سوء مصرف مواد گروه دیگری از رفتارهایی است که صدمات طولانی مدت و فوری را در بر می گیرد. نوشیدن الکل و سوء مصرف مواد با تصادفات رانندگی، خشونت، درگیری فیزیکی، روابط و تعاملات اجتماعی مشکل ساز و بیماریهای مختلف در ارتباط هستند. بیش از 43% نوجوانان ایالات متحده گزارش کرده اند که الکل می نوشند و 26% از آنها پذیرفته اند که زیاد می نوشند. تقریبا 23% از نوجوانان سیگار می شکند و از این میان 4/9% سیگاری هستند( 20 تا30 روز در ماه سیگار می کشند). مانند رفتارهای خود آسیب رسان، شیوع مصرف الکل و سیگار در طی چهار سال گذشته کاهش یافته اما با وجود این خطرات جدی برای سلامتی نوجوانان در پی دارد. مصرف داروهای غیر قانونی به دلیل تأثیرات جسمانی منفی که روی مصرف کنندگان دارد هم از نظر سلامت فردی و هم سلامت اجتماعی نگران کننده است. تأثیرات استفاده از داروهای غیر مجاز به صدمات مغزی و لطمه به اندامهای بدنی محدود نمی شود بلکه با رفتارهای پر خطر جنسی و خشونت و رانندگی بی مهابا ارتباط نزدیک پیدا می کند. برآوردهای اخیر در ایالات متحده نشان می دهد که 26 % از نوجوانان حشیش مصرف می کنند و حدود 10 % قبل از 13 سالگی ازآن استفاده کرده اند. در سالهای اخیرمصرف متامفتامین ها منجر به نگرانی جدی در ایالات متحده آمریکا شده است. قیمت پایین دارو و دسترس پذیری آسان نوجوانان به این مواد سهم قابل توجهی در شیوع سریع آن داشته است. اثرات بلند مدت، کوتاه مدت و حاد متامفتامین ها، آنها را جزء ده نگرانی اول بسیاری از متخصصین و سیاست گزاران ساخته است. امروزه تقریبا 3% از نوجوانان پایه هشتم و پیش از 4% از نوجوانان پایه های دهم و دوازدهم اقدام به استفاده ازمتامفتامین ها را گزارش کرده اند(گازمن25، 2007) .
مصرف الکل
الکل، ماده مخدری است که بیشتر از مواد دیگر مصرف می شود، نوجوانان 15 و 16 ساله آمریکایی دست کم هفته ای یک استکان الکل می نوشند. آنهایی که 17 تا 19 سال دارند، سه استکان و 20 تا 24 ساله ها بیشتر از چهار استکان می نوشند. طبق تحقیق کلوتیه،6/2% جوانان به طور مرتب الکل می نوشند. به نظر می رسد که مصرف الکل حالت عادی به خود گرفته است و برخی اعداد واقعاً وحشتناک است: بیش از 40 % نوجوانان 14-12 ساله دست کم به مناسبتهای مختلف الکل می نوشند(صرامی، قربانی و مینویی،1392) .
تعاریف مربوط به رفتارجنسی
رابطه جنسی
رابطه جنسی می تواند شامل نزدیکی مهبلی، نزدیکی مقعدی، دهانی، استمنا، و لمس اندام های جنسی باشد. هرچندکه طبیعی ترین رابطه جنسی نزدیک مهبلی است.
رابطه جنسی ایمن و پرخطر
رابطه جنسی ایمن به هرنوع ارتباط جنسی گفته می شودکه احتمال انتقال بیماری و یا جراحت ازطریق آن به هیچ وجه نداشته باشد. هرگونه لمس پوستی برروی پوست سالم و بدون خراش، و رابطه جنسی انحصاری زن و شوهردرصورتی که هیچ کدام ازآنان خارج از ازدواج ارتباط جنسی نداشته و دخیل در رفتار پرخطر نظیر تزریق مشترک نباشند در این دسته قرار می گیرد.
رابطه جنسی با خطر متوسط
شامل بوسه های طولانی، عمیق و مربوط و هرگونه رابطه جنسی نفوذی که درآن کاندوم استفاده نشود با فردی که اطمینان کامل برسالم بودن او نیست. تنها رابطه ای که می توان ازسالم بودن آن اطمینان داشت رابطه بین زن و شوهر است(اصفهانی، رضازاده، سیگاری، فرهودی، شیبانی و همکاران،1390).
رابطه جنسی پرخطر
در رابطه جنسی پرخطر احتمال جراحت یا انتقال بیماری زیاداست. هرگونه تبادل خون در رابطه جنسی غیرنفوذی و هر نوع رابطه جنسی نفوذی که در آن ازکاندوم استفاده نشود یا درست استفاده نشود پس هرنوع رابطه جنسی با فردی خارج از رابطه زناشویی رابطه پرخطرمحسوب می شود. درضمن درصورت ابتلا یکی ازطرفین رابطه اچ ای وی، درصورت عدم استفاده از محافظ در زمانی که رابطه زن وشوهرباشد رابطه پرخطر نامیده می شود.
رفتارهای پرخطر، رفتارهایی هستندکه سلامت و بهزیستی نوجوانان و جوانان را در معرض خطر قرار می دهد. بر این اساس رفتارهای پرخطر به دوگروه تقسیم می شوند: گروه اول شامل رفتارهایی می شوندکه بروز آنها سلامت خود فرد را به خطر می اندازد و گروه دوم رفتارهایی که سلامت و تندرستی دیگر افراد جامعه را تهدید می کند. لذا از آنجایی که میزان خطرپذیری نوجوانان و جوانان نسبت به دیگر دوره های سنی بالاتر است، گرایش بیشتری به این نوع رفتارها دیده می شود. ازجمله رفتارهای پرخطری که برای دیگران تهدیدکننده می باشد می توان به رفتارهای ضداجتماعی مثل دزدی، پرخاشگری، گریز از مدرسه، فرار از خانه و رفتارهای جنسی و از جمله پرخطری که برای خود فرد خطرزا می باشد می توان به مصرف الکل، مصرف سیگار و روابط جنسی نامطئن اشاره کرد(بربریان، 1384).
رفتارهای پرخطرکدامند؟
رفتارهای جنسی پرخطر عبارتند از 1- داشتن شرکای جنسی متعدد 2- تماس های جنسی نامعمول 3- متوسل شدن به خشونت درزمان تماس جنسی 4- مصرف الکل، مواد مخدر و یا روانگردان قبل از برقراری تماس جنسی 5- تماس جنسی محافظت نشده(عدم استفاده ازکاندوم).
تعارف مربوط به نوع رابطه جنسی
شریک جنسی اولیه
شریک جنسی ثابت که با تواتر مشخص با ارتباط جنسی برقرارمی شود. یکی ازنمونه های بارزآن روابط زناشویی است.
شریک جنسی ثانویه
شریک جنسی غیرثابت و متغیرکه با او ارتباط جنسی برقرار می شود این ارتباط جنسی می تواند یا بدون انگیزه اقتصادی باشد(اسماعیل مطلق، اسلامی، احمدیان، رحیمی، پرنیان و همکاران، 1391).
تماس جنسی ناسالم
اچ آی وی از طریق مایع منی و همچنین مایعی قبل از منی خارج می شود و ترشحات دستگاه تناسلی زنان و خون افراد مبتلا به آن منتقل می شود و افرادی که با این ترشحات چه از طریق ارتباط با همجنس و چه از طریق ارتباط معمول جنسی تماس پیداکنند دچارعفونت اچ ای وی می شوند. وجود بیماری مقاربتی مثل سوزاک، سفلیس و همچنین زخم های دستگاه تناسلی خطرآلودگی را چند برابرخواهدکرد. بدیهی است اگرچه هیچ یک از دو طرف رابطه جنسی به عفونت اچ ای وی مبتلا نباشد به این بیمار، مبتلا نخواهد شد. بعضی ازگزارش ها حاکی ازآن است که از طریق روابط جنسی دهانی نیز ممکن است فرد دچارعفونت با اچ ای وی گرددکه احتمالا در اثر زخم و خونریزی از لثه می باشد.گفتنی است که احتمال انتقال اچ ای وی از مردان مبتلا به زنان در طول رابطه جنسی به مراتب بیش از انتقال این عفونت از زنان به مردان می باشد چون مایع منی آلوده ممکن است برای چند روز در واژن زن باقی بماند. سلولهای ناحیه دهانه رحم نیز دارای استعداد زیادی برای سرایت اچ ای وی به بدن هستند.
بیش از75% موارد اچ ای وی از طریق داشتن روابط جنسی معمول با فرد مبتلا بوده است. این روند در جهان به سرعت روبه رشد می باشد و بسیاری از زنان در امریکا ازطریق داشتن روابط جنسی با مردان مبتلا به عفونت اچ ای وی دچار این بیماری می شوند، هرچندکه این مردان معتاد به مواد مخدر تزریقی نباشند. طبق گزارش های مرکز مدیریت بیماری های وزارت بهداشت در ایران تا قبل از سال 90 اکثر موارد ابتلا به این بیماری ازطریق اعتیاد تزریقی و استفاده از سرنگ مشترک صورت گرفته است و انتقال جنسی در ابتلا به بیماری سهم کمتری را دارا بوده است الگوی رفتار جنسی به خصوص در جوانان کشورمان نشان می دهد موج بعدی بیماری ایدز در افراد عادی جامعه(غیر معتادان تزریقی) و از طریق انتقال جنسی خواهد بود و افراد بیشتری از جامعه به آن مبتلا خواهندشد.
ارتباط جنسی مقعدی و همجنس بازی از روش هایی است که موجب سرایت اچ ای وی می گردد، به خصوص شخصی که مفعول واقع شده است، در معرض بیشتری قرار می گیرد. زنان به علت شکل اندام جنسی و اینکه پوشش گسترده تری در تماس با مایعات آلوده جنسی دارند خطر بیشتری برای دریافت ویروس و بیمارشده دارند. نزدیک جنسی در زمان عادت ماهانه زنان خطر انتقال عفونت را افزایش می دهد.
کسانی که با سایر عفونت های جنسی مثل سفلیس وسوزاک مبتلا هستند هم خطر بیمار شدن و هم خطر بیمارکردن دیگران را بیشتر را دارند(اصفهانی، رضازاده، سیگاری، فرهودی، شیبانی و همکاران،1390).
رفتارهای جنسی پر خطر
رفتارهای جنسی به دلیل خطرات بالقوه جسمی( مانند بیماری های مقاربتی) و خطرات هیجانی – اجتماعی که در بر دارند، یکی دیگر از رفتارهای پر خطر معتادان محسوب می شوند. معتادان ممکن است برای مشکلات هیجانی و اجتماعی فعالیت جنسی آمادگی نداشته باشند و بسیاری از فعالیت هایی جنسی معتادان ممکن است ایمن نباشند. در ایالات متحده آمریکا 47% از معتادان در سنین پائین نوجوانی رابطه جنسی را تجربه کرده اند (برگ و راس26،2011)
در این میان معتادان که درگیر رابطه جنسی شده اند، تنها 63% در طی آخرین رابطه جنسی شان از کاندوم استفاده کرده اند و 17% از روش های دیگری جهت کنترل بارداری استفاده نموده اند. رفتارجنسی محافظت نشده به دلیل احتمال گسترش بیماری های مقاربتی و بارداری ناخواسته، خطرات را تشدید می کند. تقریباً نیمی از 19 میلیون بیمار جدیدی که در طی یکسال گذشته مبتلا به بیماری مقاربتی تشخیص داده شده اند، معتادان بین سنین 18-22 سال بوده اند و 13% تشخیص های جدید، ایدز معتادان سنین 13تا24 سال را تشکیل می دهند. بارداری معتادان هم یک اثر احتمالی رفتارهای پر خطر و هم به خودی خود یک عامل خطر می باشد .
میزان بارداری نوجوانان در آمریکا در طی چند سال اخیر کاهش یافته است. امروزه میزان بارداری نوجوانان تقریبا 75% برای دختران بین سنین 15-19 سال می باشد که نسبت به سال 1990 ، 36% پائین تر می باشد. با وجود این، این نسبت در همه کشورهای توسعه یافته دیگر(مانند کانادا ، ژاپن و آلمان) در پایین ترین میزان خود قرار دارد(برگ و راس27،2011).
علت رشد شاید این باشدکه هنوز جهان وکشورهای در حال توسعه به این نتیجه نرسیده اندکه باید انرژی بی پایان و جاه طلبی جوانان را درک نمایند. و به خلق فرصتهای واقعی برای جوانان بپردازد (امینی پور و فروغ عامری، 1386). برطبق آمارهای مرکز کنترل پیشگیری بیماریها شیوع رفتارهایی که سلامتی را به خطر می اندازند در جامعه جوانان و سالمندان رو تزاید است. مصرف سیگار، مصرف تنباکو، غذاهای پر چرب و مصرف کم فیبر، عدم فعالیت فیزیکی، مصرف الکل، رفتارهای پرخطرجنسی، سوءمصرف مواد و …رفتار پرخطر محسوب می شوند. مصرف الکل در بین جوانان از جمله رفتار پرخطری است که علاوه بر ایجاد درد سر برای فاعل آن، هزینه های بسیارزیادی را نیز بر جامعه تحمیل کرده و موجب مرگ میلیونها جوان و تحمیل میلیاردها دلار هزینه بر جوامع انسانی می شود. درکشورهای اروپایی و آمریکایی نوشیدن الکل به طور هفتگی در پسران 15 ساله بیشتر از دختران است(بلوک و روم28، 2004). متأسفانه در جامعه ایران مصرف الکل با وجود حرام بودن در شرع و محکومیت در فرهنگ، در حالی با رشد مواجهه است که متخصصین مغز و اعصاب هم نسبت به اثرات سوءالکل برسیستم عصبی و محیطی هشدار جدی داده اند. مطالعات مختلف درباره الگوی سیگارکشیدن در بین جوانان امریکایی و اروپایی نشان می دهد که11تا57 درصد پسران 15 ساله و 12 تا 67 درصد دختران 15 ساله در طول هفته سیگار می کشند. در ایران حدود 13% دانش آموزان پایه های سوم راهنمایی تا سوم دبیرستان کشور در معرض خطر مواد مخدر قرار دارند و براساسی پژوهشی که روی دانش آموزان این پایه ها درسراسرکشور توسط دفتر پیشگیری از آسیبهای اجتماعی وزارت آموزش و پرورش انجام شده، 5% دانش آموزان این پایه ها حداقل یک بار مواد مخدر مصرف کرده اند. 3/13% آنها در معرض خطر مصرف مواد مخدر و 35% تجربه حداقل یک بار سیگارکشیدن را دارند و 71/8% آنها در معرض خطر و یا آستانه کشیدن سیگارهستند(کریمی، نیکنامی و حیدری نیا، 1383).
12% دانش آموزان حداقل یکبار الکل نوشیده اند و 8/15% آنها نیز در آستانه ارتکاب این رفتار پرخطرهستند.گرایش روز افزون نوجوانان و جوانان ایرانی به دخانیات و کاهش سن مصرف سیگار در کنار آن، میزان استفاده از دخانیات و سیگار ر ا درکشور بالا برده است، به طوری که بر اساس برآورد ستاد مبارزه



قیمت: تومان

دیدگاهتان را بنویسید