c (3654)

دانشگاه يزد
دانشکده علوم اجتماعي
پايان‌نامه
براي دريافت درجه کارشناسي ارشد
جامعه ‌شناسي
آسیب شناسی نقش زنان در جامعه و پیامدهای آن
برای خانواده های یزدی
استاد راهنما:
دکتر مهناز فرهمند
استاد مشاور:
دکتر آرش توشه
پژوهش و نگارش:
آمنه منصوری مهرآبادی
اسفند ماه 1393
تقدیم به …
خدایی که آفرید
جهان را، عقل را، علم را، معرفت را، عشق را و به کسانی که عشقشان را در وجودم دمید…
تقدیم به پدرم
به او که نمی دانم از بزرگی اش بگویم یا مردانگی، سخاوت، سکوت و مهربانی اش
و تقدیم با بوسه بر دستان مادرم،
دریای بی کران فداکاری و عشق که وجودم برایش همه رنج بود و وجودش برایم همه مهر
و
برادران عزیزم به پاس بودنشان …
و…
سپاس
شکر و سپاس خدا را که بزرگترین امید و یاور در لحظه لحظه زندگیست…
با درود فراوان بر پدر عزیزم و سپاس بیکران بر همدلی و همراهی و همگامی مادر دلسوز و مهربانم که سجده ی ایثارش ،گل محبت را در وجودم پروراند و دامان گهربارش لحظه های مهربانی را به من آموخت.
با تقدیر و تشکر شایسته از استاد فرهیخته و فرزانه سرکار خانم دکتر مهناز فرهمند که با نکته های دلاویز و گفته های بلند، صحیفه های سخن را علم پرور نمود و همواره راهنما و راه گشای نگارنده در اتمام و اکمال پایان نامه بوده است و استاد ارجمندم جناب آقای دکتر آرش توشه به خاطر مشاوره ارزشمند و موثرشان.
همچنین اساتید بزرگوارم جناب آقای دکتر بخشایش و دکتر جوادیان که در مقام متخصص خارجی و داخلی زحمت داوری این رساله را بر عهده گرفتند.
چکیده
نقش زن، در حفظ و ارتقای سلامت جسمی، روانی و اجتماعی فرد در خانواده و جامعه بدون جایگزین است و همواره با برعهده داشتن مسئولیت خطیر پرورش نسل آینده در نظام طبیعی و تداوم بخشیدن به این نقش در خانواده و جامعه به گونه ای موثر در روند توسعه اجتماعی نقش دارد. در این راستا مهمترین هدف پژوهش حاضر، آسیب شناسی نقش زنان در جامعه و پیامدهای آن برای خانواده های یزدی است.
روش مورد استفاده در این تحقیق، از نوع پیمایشی می باشد؛ داده ها با ابزار پرسشنامه و با استفاده از شیوه نمونه گیری خوشه ای از 484 نفر از زنان متاهل در شهر یزد گردآوری شده است. اعتبار ابزار به وسیله روش اعتبار محتوا مورد تایید قرار گرفت و برای سنجش پایایی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. داده ها به کمک نرم افزار آماری spss مورد تحلیل قرار گرفتند و از آزمون های ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل واریانس و رگرسیوناستفاده شده بود. در این تحقیق از نظریه اینگلهارت، برچسب زنی، تئوری تعارض اسکانزونی و نظریه نقش برای تدوین مبانی نظری استفاده شده است. متغیرهای مستقل این پژوهش شامل؛ نوع نقش،زمان ایفای نقش، تعداد ساعت، باورهای سنتی و مذهبی، تن آرارایی، بدنامی، فشار روحی و روانی، چندگانگی نقش، تعارض نقش، مصرف گرایی می باشد.
یافته های تحقیق نشان داد که از میان متغیرهای مورد بررسی، متغیر نوع نقش، زمان ایفای نقش، مدت زمان ایفای نقش و باورهای سنتی و مذهبی رابطه معناداری با عملکرد خانواده نداشت؛ در حالی که متغیرهای مزاحمت اجتماعی، مصرف گرایی، چندگانگی نقش، تعارضات نقشی، فشارهای روحی و روانی، احساس بدنامی، تن آرایی و نگرش با عملکرد خانواده رابطه داشتند. نتایج رگرسیون چند متغیره از نقش معنادار چهار متغیر باورهای سنتی و مذهبی، چندگانگی نقش، فشارهای روحی و روانی و نگرش در عملکرد خانواده صورت گرفت که در این میان فشارهای روحی و روانی بیشترین نقش را در تبیین متغیر عملکرد خانواده زنان ایفا کرد.
واژگان کلیدی: آسیب شناسی، خانواده، تعارض نقش ها، زنان، نقش زنان

فهرست مطالب
فصل اول کلیات تحقیق1
1-1.مقدمه2
1-2. بیان مسئله3
1-3. اهمیت و ضرورت تحقیق7
1-4. اهداف تحقیق9
1-4-1. هدف کلی تحقیق9
1-4-2. اهداف فرعی تحقیق9
1-5. کاربرد تحقیق9
فصل دوم ادبیات تحقیق11
2-1. مقدمه12
2-2. پیشینه تاریخی نقش زنان12
2-2-1. قرآن و ضرورت حضور زن در جامعه12
2-2-1-1. بيعت زنان با پيامبر)ص) (حضور سیاسی(12
2-2-1-2. مهاجرت زنان13
2-2-1-3. كسب و تلاش اقتصادي )استقلال اقتصادي زنان(13
2-2-2. سیر تحول نقش زنان در ایران14
2-2-3. سير تحول جایگاه زنان در امر اشتغال16
2-3. پیشینه تجربی پژوهش18
2-3-1. پیشینه داخلی18
2-3-2. پیشینه خارجی27
2-4. دیدگاه های نظری34
2-4-1. رویکردهای نظری نقش35
2-4-1-1. کارکردگرایان35
2-4-1-1-1. تفکیک نقش ها36
2-4-1-2. رویکرد کمیابی و انباشتگی نقش40
2-4-1-3. ﻧﻈﺮیه ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻧﻘﺸﯽ ﻣﺮﺗﻮن41
2-4-1-4. نظريه فشار نقش ويليام گود47
2-4-1-4-1. فنون کاهش فشار نقش48
2-4-1-4-2. خانواده به عنوان کانون بودجه نقش49
2-4-1-5. دیدگاه عقلایی گاتک50
2-5. نظریه های نقش جنسیتی51
2-5-1. نگرش به نقش جنسیتی51
2-5-2 نظریه فمینیسم رادیکال53
2-5-3. نظریه هاي نابرابري جنسی (فمینیسم لیبرال)54
2-5-4. نظریه احساس تبعیض جنسیتی بلومبرگ55
2-5-5. نظریه طرح واره جنسیتی56
2-5-6. نظریه ضرورت کارکردی نقش‌های جنسیتی57
2-5-7. نظریه طبقات جنسی59
2-5-8. تداوم نقش های جنسی60
2-5-9. جامعهپذیری جنسیتی61
2-5-10. نظریه نیازهای سرمایه داری62
2-5-11. نظریه پدر سالاری63
2-5-12. زنان و شبکه اجتماعی64
2-6. بررسی نقش‌های مختلف زنان با استفاده از نظریات65
2-6-1. نقش خانه داري (كدبانوگري)65
2-6-2. نقش مادري (فرزندداري)66
2-6-3. نقش تيمارداري68
2-6-4. نقش همسري68
2-6-5. نقش عروس در خانواده‌ خود و همسر69
2-6-6. نقش كارمندي69
2-7. رویکردهای جامعه شناختی در مورد خانواده70
2-7-1. پارسونز70
2-7-2. تحول در کارکرد خانواده؛ کونیگ72
2-7-3. خانواده دموکراتیک؛ گیدنز73
2-7-4. تئوری تعارض75
2-7-4-1. اسکانزونی75
2-7-6. تئوری مبادله80
2-7-6-1. نظریه هومنز84
2-7-7. داغ اجتماعی85
2-7-8. نظریه برچسب زنی(انگ زنی)88
2-7-8-1. فرانک تاننبوم90
2-7-8-2. ادوین لمرت91
2-7-8-3. هاوارد بکر91
2-7-9. تئوری زیست جامعه شناختی92
2-7-10. مدیریت تن93
2-7-10-1. آنتونی گیدنز93
2-7-10-2. مدگرایی94
2-7-11. تحول در هویت زنانه96
2-7-12. نقش دوگانه زن96
2-7-13. دوگانگی شغلی زوجین97
2-7-14. ناسازگاري فشار نقش‌هاي كار- خانواده گرين هاوس و بيوتل98
2-8. رویکردهای جامعه شناختی درمورد نگرش102
2-8-1. الگوی ساختی کارکردی پارسونز102
2-8-2. بی سازمانی اجتماعی103
2-8-3. مکتب تفهمی104
2-9. چارچوب نظری105
2-10. فرضیات پژوهش111
2-11. مدل نظری پژوهش111
فصل سوم روش شناسی تحقیق113
3-1. مقدمه114
3-2. روش پژوهش115
3-3. جامعه آماری115
3-4. حجم نمونه و شیوه نمونه گیری115
3-5. ابزارگردآوری داده ها117
3-6. تعاریف نظری و عملیاتی متغیرهای تحقیق120
3-6-1. متغیرهای مستقل120
3-6-1-1. سن120
3-6-1-2. وضعیت تأهل120
3-6-1-3. تعداد فرزندان121
3-6-1-4. پایگاه اقتصادی _ اجتماعی121
3-6-1-4-1. درآمد122
3-6-1-4-2. وضعیت اشتغال122
3-6-1-4-3. میزان تحصیلات خود و همسر122
3-6-1-5. موقعیت زمانی ایفای نقش123
3-6-1-6. مدت زمان ایفای نقش123
3-6-1-7. نوع نقش123
3-6-1-8. آسیب شناسی نقش زنان در جامعه126
3-6-2. متغیر وابسته140
3-6-2-1. عملکرد خانواده140
3-7. اعتبار و پایایی146
3-8.تکنیک های مورد استفاده در تجزیه و تحلیل داده ها147
فصل چهارم تجزیه و تحلیل داده ها149
4-1 مقدمه150
4-2 یافته های توصیفی151
4-2-1 سن151
4-2-2 وضعیت تأهل152
4-2-3 تعداد فرزندان153
4-2-4 . تحصیلات154
4-2-5 میزان تحصیلات همسر155
4-2-7 وضعیت اشتغال157
4-2-8. زمان ایفای نقش در طول شبانه روز158
4-2-9. تعداد ساعات حضور در بیرون از خانه159
4-2-10. نوع نقش160
4-2-11.مزاحمت های اجتماعی163
4-2-12. کاهش باورهای دینی و سنتی165
4-2-13.مصرف گرایی167
4-2-14. چندگانگی نقش169
4-2-15. تعارضات نقشی171
4-2-16. فشارهای روحی و روانی173
4-2-17. احساس بدنامی175
4-2-18. تن آرایی177
4-2-19.نگرش زنان به حضور در اجتماع179
4-2-20. عملکرد خانواده181
4-3- تحلیل استنباطی183
4-3-1. آزمون متغیرهای زمینه ای183
4-3-1-1. وضعیت تاهل و عملکرد خانواده183
4-3-1-2. وضعیت اشتغال و عملکرد خانوده183
4-3-1-3. پایگاه اقتصادی اجتماعی و عملکرد خانواده184
4-3-2. آزمون فرضیه ها185
4-3-2-1. زمان ایفای نقش با عملکرد خانواده185
4-3-2-2: مدت زمان ایفای نقش و عملکرد خانواده186
4-3-2-3. تعدد نقش و عملکرد خانواده187
4-3-2-4. مزاحمت های اجتماعی و عملکرد خانواده188
4-3-2-5. کاهش باورهای سنتی و مذهبی و عملکرد خانواده189
4-3-2-6: مصرف گرایی و عملکرد خانواده190
4-3-2-7 چندگانگی نقش و عملکرد خانواده191
4-3-2-8. تعارضات نقشی و عملکرد خانواده192
4-3-2-9.: فشارهای روحی و روانی و عملکرد خانواده193
4-3-2-10. احساس بدنامی و عملکرد خانواده194
4-3-2-11. تن آرایی و عملکرد خانواده195
4-3-2-12. نوع نگرش به حضور زنان در اجتماع و عملکرد خانواده196
4-4. ماتریس همبستگی197
فصل پنجم نتیجه گیری و پیشنهادات199
5-1. مقدمه200
5-2. خلاصه یافته ها202
5-3. بحث و نتیجه گیری205
5-4. پیشنهادات تحقیق212
5-4-1. پیشنهادات آموزشی212
5-4-2. پیشنهادات اجرایی214
5-4-3. پیشنهادات پژوهشی215
5-5. محدودیت‌ها و مشکلات پژوهش216
ضمائم217
منابع و مآخذ222
فهرست جداول
جدول2-1: متغیرهای مورد استفاده و نظریات مرتبط با آن110
جدول3-1. مناطق شهرداری یزد به تفکیک میادین و خیابان ها116
جدول3-2. متغیرهای اصلی تحقیق و سطوح سنجش آن ها120
جدول 3-3. عملکرد خانواده به ‌همراه مقادیر حداقل، حداکثر و ضرایب وزنی146
جدول 3-4. میزان آلفای کرونباخ برای متغیرهای تحقیق147
جدول4-1: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سن151
جدول4-2: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب وضعیت تأهل152
جدول 4-3: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تعداد فرزندان153
جدول 4-4: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تحصیلات154
جدول4-5: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان تحصیلات همسر155
جدول 4-6: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان درآمد156
جدول 4-7: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب وضعیت اشتغال157
جدول 4-8. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب زمان ایفای نقش158
جدول 4-9. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تعداد ساعات حضور در بیرون از خانه159
جدول 4-10. توزیع پاسخ های پاسخگویان بر حسب میزان فعالیت در انواع نقش ها160
جدول 4-12: توزیع پاسخ های پاسخگویان به طیف ارزیابی مزاحمت های اجتماعی163
جدول 4-13. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب مزاحمت های اجتماعی164
جدول 4-14: توزیع پاسخ های پاسخگویان به طیف ارزیابی باورهای سنتی و مذهبی165
جدول4-15. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان باورهای سنتی و مذهبی166
جدول 4-16. توزیع پاسخ های پاسخگویان به طیف ارزیابی مصرف گرایی167
جدول4-17. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان مصرف گرایی168
جدول 4-18. توزیع پاسخ های پاسخگویان به طیف ارزیابی چندگانگی نقشی169
جدول4-19. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان چندگانگی نقش170
جدول 4-20. توزیع فراوانی پاسخگویان به طیف ارزیابی تعارضات نقشی171
جدول4-21. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان تعارضات نقشی172
جدول 4-22. توزیع فراوانی پاسخگویان به طیف ارزیابی فشارهای روحی و روانی173
جدول4-23. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان فشارهای روحی و روانی174
جدول 4-25. توزیع پاسخ های پاسخگویان به طیف ارزیابی تن آرایی177
جدول 4-26.توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب نگرش به حضور در اجتماع179
جدول 4-26. توزیع فراوانی پاسخ پاسخگویان به طیف ارزیابی عملکرد خانواده181
جدول4-28. خروجی آزمون F جهت مقایسه عملکرد خانواده و وضعیت تأهل183
جدول4-29.خروجی آزمون تی جهت مقایسه وضعیت اشتغال و عملکرد خانواده183
جدول 4-29.آزمون همبستگی بین متغیر پایگاه اقتصادی اجتماعی و عملکرد خانوداه184
جدول4-31: آزمون همبستگی بین مدت زمان ایفای نقش زنان در جامعه با عملکرد خانواده186
جدول4-32: آزمون همبستگی بین تعدد نقش زنان در جامعه و عملکرد خانواده187
جدول 4-33: آزمون همبستگی بین مزاحمت های اجتماعی و عملکرد خانواده188
جدول4-34: آزمون همبستگی بین کاهش باورهای سنتی و مذهبی با عملکرد خانواده189
جدول 4-35:آزمون همبستگی بین مصرف گرایی و عملکرد خانواده190
جدول4-36: آزمون همبستگی بین چندگانگی نقش و عملکرد خانواده191
جدول4-38:آزمون همبستگی بین فشارهای روحی و روانی و ابعاد آن با عملکرد خانواده193
جدول4-39: آزمون همبستگی بین احساس بدنامی و عملکرد خانواده194
جدول 4-41:آزمون همبستگی بین نگرش به حضور زنان در اجتماع و ابعاد آن با عملکرد خانواده196
جدول 4-42. ماتریس همبستگی پیرسون برای متغیرهای مستقل و متغیر وابسته197
جدول 4-43. رگرسیون چندگانه تاثیر متغیرهای مستقل بر عملکرد خانواده198
فهرست نمودارها
نمودار شماره 2-1. مدل ناسازگاری فشار نقش‌های کار- خانواده گرین هاوس و بیوتل99
نمودار2-1. مدل نظری تحقیق112
نمودار4-1. نمودارتوزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سن151
نمودار4-2. نمودار توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب وضعیت تأهل152
نمودار شماره4-3. نمودار فراوانی پاسخگویان بر حسب تعداد فرزندان153
نمودار4-4. نمودارتوزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تحصیلات154
نمودار4-5. نمودار توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان تحصیلات همسر155
نمودار4-6. نمودار توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان درآمد156
نمودار4-8. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب زمان ایفای نقش در بیرون از خانه158
نمودار4-9. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تعداد ساعات حضور در بیرون از خانه159
نمودار 4-10. نمودار فراوانی پاسخگویان بر حسب نوع نقش زنان در جامعه162
نمودار 4-11. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان احساس بدنامی176
نمودار 4-13. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب نگرش زنان به حضور در اجتماع180
نمودار4-19. توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان عملکرد خانواده182

فصل اول
کلیات تحقیق

1-1.مقدمه
تاثیر دگرگونی های اقتصادی – اجتماعی بالاخص کنش متقابل میان زن و شوهر، تغییر در مفهوم نقش است. دگرگونی های اجتماعی و تحول در الگوهای زندگی جوامع شهری و ورود زنان به اجتماع، موجب تغییر و تحول در نگرش افراد در توزیع نقش ها و به تبع آن توزیع قدرت در خانواده شده است. خانواده کانون اصلی در چگونگی توزیع و نحوه ی اعمال قدرت در شکل گیری و رشد شخصیت افراد، اجتماعی شدن فرزندان، عزت نفس، انسجام و حتی احساس رضایت و رضایتمندی زناشویی تاثیر می گذارد (سابین، 1995 به نقل از عادل نژاد، 1393: 2).
نقش زن، در حفظ و ارتقای سلامت جسمی، روانی و اجتماعی فرد در خانواده و جامعه بدون جایگزین است و همواره با برعهده داشتن مسئولیت خطیر پرورش نسل آینده در نظام طبیعی و تداوم بخشیدن به این نقش در خانواده و جامعه به گونه ای موثر در روند توسعه اجتماعی نقش دارند و همین طور با توجه به این که در ایران افزایش اشتغال زنان در دهه های اخیر صورت گرفته است و با پیشرفت جوامع و افزایش سطح تحصیلات زنان، تمایل آن ها به مشارکت های اجتماعی و پذیرش نقش های اجتماعی افزایش یافته است؛ بنابراین با توجه به نیاز جامعه و حفظ خانواده، شناخت عوامل ایجاد کننده نارضایتی و آسیب های فردی و اجتماعی در بین زنان و بررسی نگرش زنان به نقش های اجتماعی و بررسی تعارض میان انواع نقش های اجتماعی و خانوادگی می تواند به کاهش نارضایتی ها و بهبود روابط و تعاملات خانوادگی بیانجامد. زنان یزدی به سازگاری، صبوری و قناعت در زندگی مشهورند اما در عین حال گسترش فرهنگ مدرن و مصرف گرا، چشم و هم چشمی و تجمل گرایی را در میان زنان یزدی افزایش داده است. لذا این پژوهش بر آن است که به مطالعه آسیب های نقش زنان در جامعه و پیامدهایی که بر خانواده ها دارد، بپردازد.
مطالعات انجام شده و گزارش نهایی این تحقیق در پنج فصل تهیه و تدوین گردیده است: در فصل اول، ابتدا طرح کلی مسئله ارائه شده و پس از آن اهمیت و ضرورت تحقیق و اهداف پژوهش بیان می گردد و سپس به کاربرد نتایج پژوهش پرداخته می شود. فصل دوم این پژوهش، ابتدا به پیشینه تاریخی و بعد از آن به پیشینه پژوهش های داخلی و پژوهش های خارجی پرداخته خواهد شد و در ادامه تبیین های نظری و از دل آن چارچوب نظری و سپس بعد از آن فرضیات پژوهش و ترسیم مدل نظری آورده شده است. هر کار علمی دارای روش علمی نیز است که فصل سوم این پژوهش، روش شناسی است که در این فصل، ابتدا از روش پژوهشی که در این تحقیق استفاده شده است، نام می بریم و در ادامه به معرفی جامعه آماری می پردازیم و سپس حجم نمونه و شیوه نمونه گیری را می آوریم همچنین ابزاری که برای گردآوری داده ها از آن استفاده شده است را معرفی می کنیم و همچنین به تعاریف نظری و عملیاتی متغیرهای تحقیق پرداخته ایم و تکنیک هایی که برای بررسی یافته ها استفاده شده است را نام می بریم و در آخر به اعتبار و پایایی می پردازیم. در فصل چهار به تجزیه و تحلیل داده ها می پردازیم که این فصل شامل دو بخش است در بخش اول این پژوهش به توضیح یافته های توصیفی می پردازیم و در بخش دوم به توضیح یافته های استنباطی پرداخته می شود که شامل آزمون متغیرهای زمینه ای و آزمون فرضیه ها می باشد. آخرین فصل این پژوهش در بر گیرنده بحث و نتیجه گیری است. در این فصل، ابتدا خلاصه یافته ها ارائه شده است و پس از آن به بحث و نتیجه گیری پرداخته شده است و در ادامه پیشنهادات و در نهایت محدودیت ها و مشکلات تحقیق بیان شده است و در بخش آخر نیز فهرست منابع و همچنین پرسشنامه و پیوست ها آورده شده است.
1-2. بیان مسئله
امروزه بسیاری از کشورهای جهان خواستار دستیابی به توسعه هستند. طرح های توسعه ای که در توجه به مشارکت اجتماعی زنان مقوله های محوری می باشند. مطالعات اخیر صاحب نظران اجتماعی نشان داده است که دستیابی به توسعه، بدون مشارکت فعال زنان در تمامی عرصه ها اعم از خانوادگی، اقتصادی و اجتماعی امکان پذیر نیست. همچنین از بررسی های انجام شده که در زمینه مشارکت فعال زنان در امور جامعه انجام گرفته، نشان می دهد که عوامل اجتماعی و فرهنگی و انتظارات متفاوت جامعه از زن و مرد موانع و آسیب های فردی، اجتماعی و فرهنگی زیادی بر سر راه مشارکت زنان بوجود آورده است. از این رو در دهه 1980 به جای اصطلاح زن در توسعه، اصطلاح جنسیت و توسعه به کار گرفته شد و به دنبال آن در بسیاری از کشورهای جهان سوم، راهبردهایی برای مشارکت عملی زنان در توسعه و برطرف شدن موانع اتخاذ شد. یکی از مهمترین راهبردها، بحث توانمندسازی زنان با تاکید بر این نکته که مشارکت زنان به منظور مشارکت فعال آنان در اجرای برنامه ها و طرح های توسعه ای است و این که به زنان اختیار داده شود تا بتوانند در جامعه حضور داشته باشند، توانایی های خود را گسترش دهند و بر سرنوشت خود تسلط پیدا کنند (کتابی، یزد خواستی و فرخی راستایی، 1382: 6).
گسترش جهانی شدن و ورود وسایل ارتباطی جهانی مانند ماهواره و اینترنت و همچنین فرایند حرکت از سنت به تجدد، کشورهای در حال توسعه را به جوامع در حال گذار تبدیل کرده است و این جوامع را با موج گسترده ای از تغییرات ارزشی و هنجاری مواجه کرده است. با توجه به فرایند جهانی شدن، سبک های زندگی جدیدی از جوامع و فرهنگ های متعدد وارد زندگی افراد می شود و به طور غیر مستقیم نفوذ این ارزش های مدرن با گسترش وسایل ارتباطی و فرایند مدرنیزاسیون تسریع می یابد (آزاد ارامکی؛ ساعی؛ ایثاری و طالبی، 1391: 67).
بنابراین، با تحولات ساختار اجتماعی جوامع جدید به تبع آن جامعه های در حال گذر، نظام توزیع و تخصیص نقش های اجتماعی در سطح روابط و نهادهای اجتماعی دچار دگرگونی شده و در نتیجه سبب افزایش مشارکت زنان و نیروی کار اقتصادی و ازدیاد تعداد زنان شاغل در خارج از حوزه های سنتی و حضور آنان در نقش ها و فعالیت های دیگر خارج از خانه و گسترش خانواده های دو شغله شده است. همچنین با تغییرات فرهنگی، ساختار سنتی خانواده (پدر سالاری) که عمدتا مبتنی بر تفاوت های جنسیتی و وجه مشخصه آن اقتدار مردان در خانه بود، در دهه اخیر در اثر اشتغال، آموزش و آگاهی و حضور زنان در جامعه کمرنگ تر شده است. با این حال کار و خانواده دو نهاد اجتماعی ضروری برای زندگی فردی و زندگی اجتماعی محسوب می شود و نقش مهمی در جامعه بشری دارد. در آغاز زندگی بشر، پدیده اشتغال مورد توجه بوده است و زنان از دیرباز هم پای مردان، بار مسئولیت های زندگی را به دوش کشیده و مشغول کار بوده اند (آیکان و اسکین، 2005). با رشد فن آوری و صنعتی شدن جوامع، زن نیز مانند مرد در بیرون از خانه مشغول به کار است (وای دانوف؛ دانلی، 1999). با این وجود، تغییرات و تحولاتی در ساختار خانواده و نقش زنان بوجود می آید که زمینه دگرگونی شخصیت و هویت اجتماعی زنان شده است. البته این وضعیت حاصل دگرگونی در نظام ارزش ها، رشد اندیشه مردم سالاری، گسترش آگاهی های عمومی، رشد مطالبات مدنی، ارتقای تحصیلات تخصصی زنان، تغییر ساختارهای اقتصادی و اجتماعی، وجود وسایل ارتباطی نوین و بدنبال آن پدیده جهانی شدن و مدرنیته است. این موجب شده تا مسئولیت ها و وظایف شغلی، خانوادگی و نگهداری کودکان تنها به نقش های جنسیتی که به صورت سنتی تعریف شده اند وابسته نباشند و زنان که همیشه نقش های اجرایی در خانواده را به عنوان مادر و همسر ایفا می کردند و وظیفه تربیت فرزندان را در خانه مدیریت می کردند دیگر فعالیت شان محدود به خانه نباشد و امروزه زنان، مشارکت بیشتری در نیروی کار جهانی پیدا کرده اند (ییلدریم و آیکان، 2008) و بیشتر به صورت فعال به نقش های مختلف و حضور بیشتر در جامعه روی آورده اند و مردان هم بیشتر از قبل به نقش های خانوادگی می پردازند. البته این تداخل نقش شغلی و خانوادگی، تقاضای نقش مضاعفی را به دنبال خواهد داشت. از آنجایی که خانه داری، شغل خاص زنان تلقی می شود، مسئولیت های خانوادگی و به ویژه وجود فرزندان خردسال، کار آنها در خارج از خانه را تحت تاثیر قرار می دهد و آن ها را وادار می کند که برای تثبیت هویت شغلی خود به فشارهای ناشی از اضافه بار نقش و تداخل نقش ها تن دهند و همیشه بکوشند تا بتوانند تعادل بین تعهدات شان در برابر خانواده و کار را حفظ کنند.
ایران از جمله کشورهایی است که در دهههای اخیر تغییرات فرهنگی و اجتماعی زیادی را به خصوص در حوزۀ خانواده تجربه کرده، با تغییر ساختار خانواده، از گسترده به هستهای، نقش زنان در خانواده نیز دگرگون شدهاست، این دگرگونیها به تحول نقش و جایگاه اجتماعی زنان به ویژه در جوامع شهری منجر شده است (کرد، عطاران و منصوریان، 1391: 128).
در یکی دو دهه گذشته که دگرگونی های چشمگیرتری در کشور به وجود آمد تغییرات نیز ژرفتری در ساختارهای جامعه و بالاخص در نهاد خانواده و در نگرش و رفتارها و هنجارهای بهوجود آمد. بنابراین پیشرفت های زیاد جامعه و بالا رفتن سطح آگاهی ها، حضور و فعالیت زنان در جامعه موجب آزادی و پیشرفت بیشتر در افراد جامعه می شود. اما با این وجود در برخی جوامع، ارزش ها و باورهای سنتی وجود دارد که در آن تقسیم کار جنسیتی وجود دارد و کار اصلی زن را رسیدگی به امور خانه داری می دانند. امروزه در ایران انواع آسیب های اجتماعی پدید آمده و دستاورد دوران گذار و حاصل تاخیر فرهنگی است که بر مردم تحمیل می شود. مساله ای که در رابطه با تغییر نقش زنان و حضور آنان در جامعه وجود دارد، از جمله این آسیب ها یکی ناسازگاری بین نقش های خانوادگی و نقش های اجتماعی زنان است که موجب تعارض و ایجاد دوگانگی در انجام وظایف می شود. همچنین فعالیت زن در محیط بیرون از خانه در جوامع سنتی، حرف و حدیث ها و تهمت هایی را به همراه دارد و گاه برچسب هایی را به این زنان می زنند. از جمله موارد دیگری که در مورد حضور زنان در جوامع می توان نام برد احساس ناامنی و مزاحمت هایی است که این زنان را تهدید می کند و در نتیجه بروز فشارهای روحی و روانی در این زنان را می توان نام برد که تمام اینها بر روی روابط خانوادگی تاثیر می گذارد. البته باید در نظر داشت که یکی از موثرترین عوامل در مورد حضور زنان در جامعه در موقعیت های مختلف اقتصادی و اجتماعی، نگرش و پذیرش مردان نسبت به ایفای نقش زنان در جامعه است و این نگرش به پایگاه اقتصادی و اجتماعی و نحوه جامعه پذیری مردان بوجود می آید.
در مورد حضور زنان در جامعه رویکردها و نظرات متفاوتی وجود دارد؛ یکی دیدگاه سنتی است که این دیدگاه با تاکید بر تفاوت بیولوژیک، زنان را موجوداتی ضعیف می داند و آنان را از هر نوع فعالیت عمومی منع می کند. رویکرد دیگر، رویکرد زنان و روشنفکران رادیکال است که خواهان حضور بی قید و شرط زنان در تمام سطوح اجتماعی، سیاسی و حکومتی بوده و مرد را عامل بدبختی و زن را جنس برتر می دانند. رویکرد سوم، که رویکرد میانه است، بر مشارکت زنان در زمینه های مختلف اجتماعی – سیاسی، البته با اعمال برخی محدودیت ها مثل قضاوت تاکید می کند (خیری، 1385: 163).
در این راستا از آنجا که از دیرباز یزد به عنوان شهری مذهبی و سنتی شناخته می شود که در آن روابط خانوادگی از استحکام و کیفیت بالایی برخوردار است و به ارزش ها و هنجارهای خانواده و منافع کل جامعه اهمیت زیادی قائل است. روابط اجتماعی در جامعه سنتی یزد روابطی مستحکم، عمیق و همه جانبه بین افراد و جامعه است. با توسعه این شهر به عنوان یکی از شهرهای برتر در عرصه صنعت، می توان به وضوح شاهد گسترش عناصر ظاهری مدرنیته در بخش ها گوناگون جامعه از جمله خانواده و تغییر نقش زنان بود. در کل به نظر می رسد که در جریان مدرن شدن جامعه و اشاعه فرهنگ مدرن، خانواده متحمل تغییرات نگرشی و ارزشی در روابط و نقش ها است که یکی از بارزترین نمودهای آن تغییراتی است که در نقش زنان و حضور آنان در جامعه و تاثیراتی است که بر عملکرد و تعاملات خانواده خواهد گذاشت، اس. هدف پژوهش حاضر، سنجش نقش زنان و بررسی تاثیر عوامل و آسیب های ناشی از نقش اجتماعی زنان بر عملکرد خانواده های شهر یزد است.

1-3. اهمیت و ضرورت تحقیق
از ویژگیهای دوران نوین، افزایش تلاش به منظور دستیابی زنان به فرصتهای اجتماعی برابر با مردان است. همچنین امکان دستیابی زنان به حوزههای اقتصادی است، که موضوع تحولات دوران پس از انقلاب صنعتی و شهری شده است. موضوع زنان در دوران اخیر مانند دیگر موضوعات اجتماعی و انسانی، مورد بازنگری مجدد و به عنوان مسئلهای چشمگیر قرار گرفت و ابعاد مختلف زندگی آنها مورد توجه قرار گرفته است. این جهش نه تنها در قلمرو مسائل فرهنگی و اجتماعی آنها، بلکه در روند تولید، افزایش تولید، ورود به بازار کار، تقسیم کار اقتصادی و . . . به اثبات رسیده است (فرهادی، 1389).
نقش خانواده در توسعه اجتماعی غیرقابل چشم پوشی است. خانواده هایی که در آن زن و شوهر با هم تفاهم دارند و از زندگی احساس رضایت می کنند، کارکرد مناسب تری داشته و نقش خود را بهتر ایفا می کند (لنکستر و استنهوپ،2004: 479). دگرگونی در خانواده ایرانی در قرون اخیر به صورت آرام اما مستمر و قاطع بوده است، زمانی دراز شکلی از خانواده وجود داشت که جامعهشناسان آن را به اصطلاح خانواده گسترده معرفی میکردند، این خانواده بر اساس پدرتباری و اولویت جنس مذکر استوار بود و زیر نظر پدر اداره میشد، با این حال خانواده واحد تولید و مصرف بود. منزلت اجتماعی زن ناچیز بود و به فرزند آوری و انجام کارهای خانگی و گاهی کشاورزی و نساجی محدود بود، و فرزندان نام و نشان خود را از پدر به ارث می بردند.
وضعیت زنان که حدودا نیمی از جمعیت جهان را تشکیل میدهند در سراسر دنیا تحت تأثیر تحولات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و فرهنگی (اشتغال، بهداشت، ازدواج، باروری، آموزش و پرورش) قرار داشتهاست. با این حال زنان در کشورهای صنعتی و درحال توسعه و بالااخص جهان سوم سختتر از مردان کار میکنند این در حالی است که در مقابل کار سخت بهایی ناچیز به آنها دادهمیشود، همچنین با توجه به همه جانبه بودن مفهوم توسعه، هنگامی روند آن سیر مطلوب را در جهان طی میکند که امکانات و تمهیدات فراهم آمده برای نیمی از جمعیت یعنی زنان، به گونهای باشد تا ضمن حفظ و تقویت شئونات انسانی و تحکیم جایگاه وی در خانواده، زمینه شکوفایی ابتکار و خلاقیت را برای آنان ایجاد و امکان ارتقاء فرهنگی و مشارکت سازنده و گسترده شان را در جامعه فراهم آورد (ساروخانی، 1388: 2).
گسترش اشتغال زنان و مشارکت بیشتر آنان درامور اجتماعی از جمله نمودهای کنونی نهاد خانواده در ایران است که شناخت هرچه بیشتر تأثیرات آن بر روابط خانوادگی، مسایل اقتصادی، کیفیت روابط عاطفی و … چشم انداز روشنتری نسبت به آیندهی خانواده، در اختیار ما قرارمیدهد. همچنین با تحولات اخیر و گذار کشورمان از جامعهی سنتی به جدید و علاوه براین، زنان به عنوان یکی از اقشار در معرض آسیب جوامع، بیش از سایرین در معرض تبعیض های اجتماعی و فشارهای روانی قرار می گیرند (امینی یخدانی، 1388: 17). با نظر به این تحولات ضرورت و اهمیت انجام اینگونه پژوهشها بیشتر احساس میشود.
این پژوهش میتواند برنامهای تاثیر گذار در جهت فهم بهتر نسبت به جایگاه زنان و رفتارهای نسبت به آنان داشته باشد همچنین منجر به شناخت و بررسی مشکلاتی که زنان در جامعه با آن مواجه هستند، با این حال میتواند به مردان یاری رساند که برخوردهای صحیحتری را در ارتباط با آنان در پیش بگیرند همچنین این تحقیق میتواند به نوعی تجربیات و گفتمانهای مشترک زنان را با دیگران در میان گذارد تا همه به خصوص زنان از تمامی این مسائل آگاهی یابند. این پژوهش میتواند جزیی از پژوهشهایی باشد که به منزله چارچوببندی برنامههایی برای زنان به شمار آید و در ادامه میتواند راهگشا و کمکی باشد تا توجه دولت و در نظر گرفتن بودجهای برای توسعه و پیشرفت زنان در آینده باشد. مطالعه در مورد زنان و مسايل مربوط به آنان، سابقه‌اي طولاني در ايران ندارد بدين جهت در پاره‌اي موارد، برنامه‌ريزي بدون شناخت همه جانبه وضعيت زنان و موقعيت آنان در جامعه صورت مي‌گيرد. با این حال برنامه‌ريزي بدون توجه به اين قشر از جامعه، دستيابي به نتيجه مطلوب را دچار اشكال مي‌سازد. همچنین میتواند به شناخت بيشتر وضعيت زنان كمك ‌نمايد. نتايج اين بررسي زمينه را براي رسيدگي بيشتر به زنان به ويژه موانع و مشكلات آنان را در رسيدن به موقعيت بهتر مشخص خواهد كرد.

1-4. اهداف تحقیق
در این بخش از فصل تحقیق، اهداف تحقیق آورده شده است که اهداف تحقیق حاضر را می توان مشتمل بر دو بخش هدف کلی یا اصلی و اهداف جزئی یا فرعی تحقیق دانست که شامل موارد زیر می باشد:
1-4-1. هدف کلی تحقیق
آسیب شناسی نقش زنان در جامعه و پیامدهای آن در خانواده های یزدی است

1-4-2. اهداف فرعی تحقیق
در کنار هدف کلی فوق، اهداف فرعی دنبال می‌گردد:
بررسی متون، دیدگاه ها و نظرات صاحب نظران مختلف در ارتباط با نقش و خانواده.
بررسی نگرش زنان متاهل شهر یزد نسبت به نقش های بیرون از خانه.
تعیین میزان نقش های مختلف زنان در جامعه.
تعیین میزان آسیب هایی که ناشی از نقش زنان در جامعه، بوجود می آید.
بررسی میزان آسیب شناسی نقش زنان در جامعه و پیامدهایی که بر خانواده می گذارد.
ارائه پیشنهادات لازم برای کاهش آسیب های مربوط به نقش های اجتماعی و حضور زنان در جامعه.
1-5. کاربرد تحقیق
از آنجایی که پژوهش حاضر در قلمرو مباحث توسعه اجتماعی، انسانی و فرهنگی و امور مربوط به زنان قرار می گیرد، می تواند مورد استفاده تمام افراد و سازمان هایی قرار بگیرد که به هر نوعی با برنامه ریزی های اجتماعی و فرهنگی در رابطه با زنان و خانواده در سطح شهرستانی و استانی مرتبط هستند. از سوی دیگر نتایج پژوهش حاضر مربوط به نهادهای مرتبط در ابعاد مختلف روانی، اجتماعی و … در سطح جامعه می شود. شناخت و آگاهی از میزان نیاز به مشارکت و تغییر در الگوهای نقش جنسیتی در جامعه مورد مطالعه می تواند زمینه ساز مشارکت و همکاری سازمان با سازمان ها و نهادهای متولی امر خانواده در خصوص آسیب شناسی مسئله و ارائه راهکار باشد. نتایج این پژوهش می تواند راهگشای نهادهای اجتماعی در جامعه باشد تا آنان یا برنامه های خود را هدفمند دنبال کنند و یا اینکه برنامه های سابق خود را بر اساس نیاز افراد جامعه تنظیم نمایند.
به طور مشخص می توان نهادها و سازمانهای زیر را به عنوان مخاطبان این طرح معرفی کرد:
وزارت کشور (استانداری) در حوزه مدیریت و برنامه ریزی
مرکز مطالعات فرهنگی کشور در حوزه فرهنگ سازی و ترویج و تبلیغ امور دینی و بهداشتی
مرکز امور زنان و خانواده در حوزه حمایت از زنان و نظام خانواده
مجلس شورای اسلامی در حوزه وضع قوانین
سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور در حوزه مدیریت و برنامه ریزی
سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی در حوزه آگاهی بخشی و فرهنگ سازی
دادگستری در حوزه رسیدگی به اختلافات خانوادگی
سازمان تبلیغات اسلامی در حوزه تبلیغات و آگاهی بخشی
مراکز علمی-دانشگاهی و پژوهشی در حوزه انجام طرح های مطالعاتی و تحقیقاتی
شهرداری ها در حوزه ایجاد اماکن تفریحی مخصوص زنان

فصل دوم
ادبیات تحقیق

2-1. مقدمه
دومین فصل تحقیق در برگیرنده مبانی نظری و سوابق تجربی تحقیق است. بررسی و مطالعه تحقیقات و پژوهش های صورت گرفته در زمینه موضوع مورد مطالعه به محقق خط فکری و دید تازه می دهد تا از ابعاد مختلف به موضوع خود بنگرد. از این رو در این فصل ابتدا پیشینه تاریخی و سپس پیشینه تجربی تحقیقات داخلی و خارجی در راستای موضوع مورد مطالعه آورده شده است. سپس به جنبه نظری کار پرداخته و نظریه های مرتبط ذکر گردیده است و در ادامه با استفاده از نظریه ها و مرور پیشینه به تدوین مدل نظری و استنباط فرضیات از دل آنها می پردازد.
2-2. پیشینه تاریخی نقش زنان
2-2-1. قرآن و ضرورت حضور زن در جامعه
در قرآن، آياتي وجود دارد كه بيانگر فعّاليت اجتماعي زنان م يباشد، از جمله:
2-2-1-1. بيعت زنان با پيامبر)ص) (حضور سیاسی(
ای پيامبر! هنگامی كه زنان مؤمن نزد تو آيند در حالی كه با تو بيعت كنند كه هيچ چيز را شريك خدا قرار ندهند و دزدی نكنند و زنا نكنند و فرزندانشان را نكشند و هيچ تهمتی را نياورند كه آن را بين دست هايشان و پاهايشان بربافته اند و در هيچ دستور پسنديده ای نافرمانی تو را نكنند، پس با آنان بيعت كن و برای آنان از خدا طلب آمرزش كن كه خدا بسيار آمرزنده و مهرورز است «سوره ممتحنه آیه 12».
آية بالا به مسئلة بيعت با حكومت، این بارزترين مظهر عمل سياسي، اشاره و ضمن بیان حكم بيعت زنان مؤمن با رسول خدا، شروطی را برای آنان تعیین می کند كه بعضي ميان زنان و مردان مشترك است، مانند شرك نورزيدن و نافرماني نكردن از رسول خدا در كارهاي نيك و بعضي بيش تر به زنان ارتباط می یابد، مانند دوري جستن از سرقت، زنا، كشتن اولاد و فرزندان ديگران را به شوهر نسبت دادن (طباطبایی، 1374: 19).
بيعت پيامبر با زنان نشا ن می دهد كه برخلاف ادعای مخالفان اسلام كه می گويند: اسلام براي زنان ارزشی قائل نشده، دقيقاً آن ها را در مهمترين مسايل ازجمله مسئلة بيعت به حساب آورده است، آنان نيز دراين امر مهم شركت نمود ه اند و شرايط مربوط به آ نرا پذيرفته اند.

2-2-1-2. مهاجرت زنان
يكي ديگر از مسايلي كه حضور زنان را در اجتماع در صدر اسلام نمايان مي كند، شركت زنان در نهضت بزرگ اجتماعي – سياسي هجرت مي باشد.
مهاجرت در صدر اسلام براي گسترش پايگا ه هاي اسلام و حفظ دين بسيار حائز اهميّت بوده است و دراين امر بين زن و مرد هیچ تفاوتي نبوده است و پيامبر، هم از زنان و هم از مردان مي خواستند كه هجرت كنند. در آیات 98 و 97 سوره نسا، به موضوع هجرت می پردازد که از حرکت های اجتماعی و سیاسی می باشد. در هجرت مسلمانان به حبشه و مدینه، زنان نیز هم پای مردان حضور داشتند (مهریزی،1377: 103).
2-2-1-3. كسب و تلاش اقتصادي )استقلال اقتصادي زنان(
اسلام به زن، استقلال اقتصادي بخشيده است تا وي، مانند مردان از حقّ مالكيت و تصرّف در اموال خويشتن، بدون نظارت و قيموميّت كسي، بهره ببرد و با اختيار خويش ثروتش را در راهي كه نياز مي داند، صرف كند.
قرآن كريم دراين زمينه در آیه 32 سوره نسا مي فرمايد:
“برای مردان از آنچه كسب كرده اند، بهره ای است و برای زنان نيز از آنچه كسب كرده اند، بهره ای است”.
اين آيه كسب و تلاش اقتصادي و مالكيت مردان و زنان را که از مصادیق مشارکت اجتماعی است تأ ييد مي كند و اين تصور غلط را كه مالكيت و كسب و تلاش اقتصادي منحصر به مردان است، از بين مي برد.
2-2-2. سیر تحول نقش زنان در ایران
مهم‌ترين ويژگي زنان دريك قرن اخير ايران اين استكه زنان دربسياري ازجنبشهاي سياسي و اجتماعي شركت داشتهاند. اين ويژگي، موقعيت آنان را با سدههاي پيش از آن متمايز ميكند. از طرف ديگر چون ايران در ميان كشورهاي خاورميانه پيشتاز تحول بوده، حتي بعضي از مورخان، انقلاب هندوستان و يا انقلاب اكتبر روسيه را هم متأثر از تحولات ايران و انقلاب مشروطه ميدانند.
به همين دليل ميتوان گفت همان‌گونه كه ايران در خاورميانه پيشگام مدرنيزاسيون و تحول‌خواهي بوده، زنان ايراني نيز نسبت به زنان خاورميانه در جنبشهاي اجتماعي پيشتاز بودهاند. براي بررسي نمونههاي عيني مشاركت زنان در جنبشهاي اجتماعي به دوره قاجاريه نگاهي مي‌اندازيم: ساختار جامعه ايران تا دوره قاجاريه، ساختاري سنتي ـ مذهبي بود و اين دنباله ساختي بود كه در دوره صفويه به وجود آمده بود. در اين دوره، اقتصاد جامعه، مبتني بر كشاورزي بود. اگرچه موقعيت اقتصادي‌ـ‌اجتماعي زنان ايراني برحسب وضع محل و عرف و سنن محلي متفاوت بود ولي به طور كلي ميتوان گفت كه زنان از موقعيت و منزلت پائيني برخوردار بودند و فعاليت آنان به فرزند آوردن و انجام كارهاي خانگي و گاهي كشاورزي محدود ميشد و زنان در خارج از خانه مسئوليتي نداشتند (بهنام، 1356: 13). در دوره قاجاريه، گسترش ارتباط ايران با تمدن صنعتي غرب باعث تغيير در ساختار اجتماعي‌ـ‌اقتصادي جامعه و در نتيجه دگرگوني در زندگي و موقعيت اجتماعي زنان پايتخت و شهرهاي بزرگ گرديد ولي موقعيت اجتماعي زنان روستايي به دليل دور ماندن آن‌ها از ارزش‌هاي غربي تغييرات عمدهاي نكرد (تكميل همايون، 1354: 29).
به تدريج اقتصاد روستايي حاكم بر شهرها جاي خود را به مشاغل جديد داد و واحدهاي اقتصادي جايگزين، موجب رفتارهاي تازهاي در روابط اقتصادي گرديد و سرمايهگذاري داخلي و خارجي توسعه يافت. پيدايش تقاضاهاي فراوان براي توليدات كشاورزي و صنايع دستي توسط زنان، روش زندگي آن‌ها را تا حدودي تحت تأثير قرار داد. اگرچه اضافه شدن نقش آن‌ها در توليد بر نقشهاي سنتي مادري و همسري مسئوليت زنان را سنگينتر كرد ولي مشاركت در توليد، قدرت آن‌ها را در خانواده بيش‌تر كرد و ميزان جدايي دنياي زنان را از مردان كاهش داد. البته اشتغال زنان به مفهوم برابري حقوق اجتماعي آنان با مردان در اين دوره نبوده است، بلكه درمقايسه با گذشته فقط آنان توانستند به طور محدودي عهدهدار مشاغلي خارج از خانه گردند.
يكي از بزرگ‌ترين وقايع ايران در قرن اخير، انقلاب مشروطيت بود كه قانون اساسي آن در سال 1285 هجري شمسي به امضاي مظفرالدين شاه رسيد. اين انقلاب تحول عظيمي در عرصه‌هاي سياسي، اجتماعي و فرهنگي ايران به ويژه در وضع زنان بوجود آورد. براساس اصل هشتم قانون اساسي، تمامي ملت ايران داراي حقوق مساوي بودند (جاراللهي، 1372: 263). در اين دوران تأسيس چند مدرسه دخترانه و انتشار روزنامه و مجله و نشريه توسط زنان آزادي‌خواه در روشنگري زنان تأثيرگذار بود. به اين ترتيب علاوه بر مشاغلي كه زنان در قرن 19 عهدهدار آن بودند، تأسيس احزاب و انجمنها و انتشار روزنامهها و نشريهها و تأسيس مدارس از جمله فعاليتهاي جديدي بودند كه زنان در اوايل قرن بيستم به آن اشتغال ورزيدند. اين فعاليتها در جامعه از رويارويي زنان با تمدن اروپايي ايجاد شده بود. گسترش تحصيلات عمومي براي دختران از سال 1304 با داير شدن دبيرستان موجب شد تا زنان در دستگاههاي دولتي برخي از مشاغل را عهده‌دار شوند. توسعه اقتصادي و به دنبال آن ملی شدن صنعت نفت موجب تغييرات اساسي در اقتصاد ايران و بالتبع در موقعيت زنان گرديد. اين تغييرات موجب پيدايش فرصتهاي استخدامي براي زنان را در كارخانهها و سطوح بالاتر شغلي فراهم كرد (جاراللهي، 1372: 264).
ايجاد فرصتهاي روزافزون براي اشتغال زنان منجر به عدم مخالفت خانوادهها با تحصيل علم و اشتغال آنان گرديد. به اين ترتيب طي دو دهه قبل از وقوع انقلاب اسلامي، نگرش جامعه ايران نسبت به زنان دربرگيرنده تغييرات اساسي ولي كند بود. اما مهم‌ترين تحولات در زمان پيروزي انقلاب اسلامي روي داد. شركت زنان در تظاهرات گسترده و عظيم بر ضد رژيم گذشته حاكي از آن بود كه زنان نقش خود را تنها محدود به فعاليتهاي درون خانه ندانسته، بلكه مشاركت در فعاليتهاي اجتماعي را نيز از حقوق



قیمت: تومان

دیدگاهتان را بنویسید